Yacop có con bởi bốn người phụ nữ: Lea, Rachel và hai nữ tỳ Zilpah, Bilhah. Mười hai người con trai ấy trở thành tổ phụ của các chi phái Israel.

Nhưng khi lần theo lịch sử của các dòng dõi này, có thể thấy một điều khá thú vị: những người con của Lea và Rachel phát triển theo hai hướng rất khác nhau, trong khi bốn người con của hai nữ tỳ chủ yếu trở thành các chi phái, nhưng không giữ những vị trí trung tâm tương tự trong câu chuyện Kinh Thánh.

Mục lục bấm vào để hiện

I. LEA – DÒNG CỦA LUẬT PHÁP, TƯ TẾ VÀ VƯƠNG QUYỀN

Lea sinh cho Yacop sáu con trai: Ruben – Simeon – Levi – Judah – Issachar – Zebulun.

Trong số đó, hai dòng nổi bật đặc biệt là Levi và Judah.

1. Levi → Moses và Aaron → Phinehas chức tế lễ

Từ Levi sinh ra Kohath, rồi Amram, và từ Amram có Moses, Aaron và Miriam.

Như vậy từ Lea xuất hiện:

- Levi → Moses → người đưa Israel ra khỏi Ai Cập và nhận Torah tại Sinai.
- Levi → Aaron → dòng tư tế.

Các thầy tế phục vụ tại Đền Thờ về sau đều thuộc dòng Aaron; còn người Levi được biệt riêng cho công việc liên quan đến nơi thánh.

Bởi vậy, một trong những chức năng quan trọng nhất của Israel — Torah và chức tư tế — đều phát triển từ con của Lea.

Chức tế lễ đời đời được lập với Phinehas (Phi-nê-a) và dòng dõi của ông:

” về phần người và dòng dõi người sẽ là sự giao ước về một chức tế lễ đời đời”

— Dân số 25:13

2. Judah → David và vương quyền

Judah cũng là con Lea.

Dòng dõi tiếp tục: Judah → Perez → … → Boaz → Obed → Jesse → David.

Và YHWH lập giao ước với David:

“Nhà ngươi và vương quốc ngươi sẽ được vững bền mãi mãi trước mặt ngươi; ngai ngươi sẽ được lập vững mãi mãi.”
— 2 Samuel 7:16

→ Vì vậy, từ Lea lại xuất hiện hai trục quyền lực đời đời:

- - Levi → Torah và tư tế → Phineas và giao ước chức tế lễ
  - Judah → David và giao ước vương quyền

Đây là hai thiết chế trung tâm của Israel.

Ngoài ra, trong các con Lea còn có Issachar → Tola, xét xử Israel 23 năm, và Zebulun → Elon, xét xử Israel 10 năm (Quan Xét 10:1–2; 12:11–12).

II. RACHEL – DÒNG JOSEPH VÀ BENJAMIN

Rachel chỉ sinh hai người con trai: Joseph và Benjamin.

Số con ít hơn Lea rất nhiều, nhưng ảnh hưởng của họ lại cực kỳ lớn.

—

1. Dòng Joseph

A. Joseph → đưa xuống Ai Cập

Joseph bị các anh bán xuống Ai Cập, nhưng cuối cùng được đưa lên địa vị rất cao dưới Pharaoh.

Chính Joseph trở thành người chuẩn bị nơi trú cho cả nhà Yacop trong nạn đói.

Bởi vậy chuỗi câu chuyện trở thành:

Rachel → Joseph → đưa Israel xuống Ai Cập.

Dĩ nhiên, lời báo trước cho Abraham rằng dòng dõi ông sẽ sống nơi đất khách đã có từ trước (Sáng Thế Ký 15:13). Nếu không có Joseph, YHWH hoàn toàn có thể dùng một con đường khác.

Điều đáng chú ý ở đây chỉ là: trong câu chuyện thực tế được Kinh Thánh ghi lại, người được dùng để mở con đường ấy lại là con Rachel.

B. Joseph → Ephraim và Manasseh

Joseph sinh Manasseh và Ephraim. Yacop đặc biệt nhận hai cháu này như chính con mình:

“Ephraim và Manasseh sẽ thuộc về ta như Ruben và Simeon.”
— Sáng Thế Ký 48:5

Vì thế Joseph thực tế nhận một phần gia nghiệp kép.

Đặc biệt, Ephraim về sau trở thành một chi phái cực kỳ mạnh. Từ Ephraim xuất hiện Joshua con Nun, người kế nhiệm Moses, đưa Israel vượt Jordan và tiến vào đất Canaan.

Rachen → Joseph → Ephraim → Joshua → đưa dân VÀO Canaan.

→ Vì vậy, từ Rachel, từ dòng Joseph lại xuất hiện hai vị lãnh đạo:

- - Joseph → đưa Israel vào Ai Cập.
  - Joshua → đưa dân vào Canaan.

—

2. Benjamin → Saul, vị vua đầu tiên

Người con còn lại của Rachel là Benjamin. Từ Benjamin về sau xuất hiện Saul, vị vua đầu tiên của Israel.

Vì vậy Rachel cũng cho ra một dòng vương quyền: Rachel → Benjamin → Kish → Saul.

Nhưng vương quyền này không tồn tại lâu dài.

Sau Saul, quyền cai trị chuyển sang David thuộc Judah:

- Rachel → Benjamin → Saul → vương quyền đầu tiên
- Lea → Judah → David → vương triều được lập giao ước.

III. MỐI LIÊN HỆ GIỮA HAI DÒNG LEA VÀ RACHEL

Khi đặt hai dòng cạnh nhau, có thể thấy một sự nối tiếp rất đáng chú ý:

Rachel → Joseph đưa nhà Israel vào Ai Cập
→ Lea → Moses đưa Israel ra khỏi Ai Cập
→ Rachel → Joshua đưa Israel vào Canaan.

Đến thời quân chủ, sự chuyển tiếp lại xuất hiện:

Rachel → Benjamin → Saul: vị vua đầu tiên của Israel
→ Lea → Judah → David: vương triều được YHWH lập giao ước.

Dòng Lea có Levi → Aaron → chức tư tế, cũng được gắn với một “giao ước về chức tế lễ đời đời” (Dân Số 25:13).
Còn dòng Rachel → vua Saul lại là người đi giết rất nhiều tư tế, lại tự mình dâng tế lễ dù không phải tư tế.

Như vậy, hai dòng không tồn tại tách biệt mà liên tục nối tiếp nhau trong lịch sử Israel:

- Rachel: Joseph → Joshua → Saul: những nhân vật nổi bật tại các bước chuyển của dân tộc, nhưng không phải luôn là điều tích cực.
- Lea: Moses/Aaron → David : Torah, chức tư tế và vương quyền David, những giao ước đời đời.

IV. HAI NỮ TỲ – DAN, NAPHTALI, GAD VÀ ASHER

Ngoài Lea và Rachel còn có hai nữ tỳ.

Bilhah, nữ tỳ của Rachel, sinh: Dan – Naphtali.

Zilpah, nữ tỳ của Lea, sinh: Gad – Asher.

Cả bốn đều trở thành tổ phụ của các chi phái Israel và đều nhận phần trong dân giao ước. Họ vẫn là Israel, nhưng vai trò lịch sử được thuật lại không nằm ở trung tâm giống các dòng trên.

1. Bilhah → Dan và Naphtali

Đáng chú ý nhất là Dan. Khi chúc phước, Yacop nói:

“Dan sẽ xét xử dân mình.” — Sáng Thế Ký 49:16

Tên Dan (דָּן) cũng mang nghĩa “xét xử”. Về sau từ chi phái Dan xuất hiện Samson, người đã xét xử Israel 20 năm (Quan Xét 15:20; 16:31).

Từ Naphtali có Barak, vị chỉ huy quân sự cùng Deborah đánh bại quân Canaan (Quan Xét 4).

2. Zilpah → Gad và Asher

Gad và Asher đều trở thành những chi phái của Israel, nhưng Tanakh không ghi nhận từ hai dòng này một nhân vật nắm quyền trên toàn Israel nổi bật tương đương Samson hay các dòng lớn kể trên.

Như vậy, quyền lãnh đạo không hoàn toàn giới hạn ở Levi, Judah, Joseph và Benjamin; trong thời Các Quan Xét, YHWH vẫn dấy lên người từ nhiều chi phái khác nhau. Tuy nhiên, những dòng quyền lực có tính lâu dài và định hình lịch sử Israel vẫn tập trung nổi bật ở Levi, Judah, Joseph/Ephraim và Benjamin.

V. KẾT

LEA

Levi → Moses → Torah / Sinai

Levi → Aaron → chức tư tế

Judah → David → vương quyền lâu dài

Lea sinh ra những dòng gắn với cấu trúc bên trong của Israel: luật pháp, nơi thánh, tư tế và vương quyền David.

RACHEL

Joseph → đưa nhà Yacop xuống Ai Cập

Joseph → Ephraim → Joshua → đưa Israel vào Canaan

Benjamin → Saul → vị vua đầu tiên

Rachel lại sinh ra những dòng xuất hiện tại những bước chuyển lịch sử rất lớn của Israel: xuống Ai Cập, vào Đất Hứa và bước vào thời kỳ quân chủ.

Và còn một sự đối xứng rất thú vị:

Con Lea – Moses: đưa Israel ra khỏi Ai Cập.

Cháu Joseph – Joshua: đưa Israel vào Canaan.

Con Rachel – Saul: mở đầu vương quyền Israel.

Con Lea – David: tiếp nhận vương quyền và thiết lập vương triều lâu dài.

Hai dòng cứ như liên tục giao việc cho nhau tại những bước ngoặt của lịch sử Israel.

_chatgpt_

Dòng con của Yacop