GIAO ƯỚC DÒNG DÕI ÁP-RA-HAM
I. Giao ước được lập giữa YHWH với ai?
1. Abraham
Sáng Thế Ký 17:7
“Ta sẽ xác lập giao ước của Ta giữa Ta với ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi, qua các thế hệ của họ, làm giao ước đời đời, để Ta làm Đức Chúa Trời của ngươi và của dòng dõi ngươi sau ngươi.”
YHWH lập giao ước với Áp-ra-ham và dòng dõi ông qua các thế hệ.
Khi nói đến hai con trai của Áp-ra-ham, Ngài phân biệt lời chúc phước dành cho Ích-ma-ên với lời xác lập giao ước dành cho Y-sác.
2. Y-xa-ac
Sáng Thế Ký 17:19–21
19 Đức Chúa Trời phán: “Thật vậy, Sa-ra, vợ ngươi, sẽ sinh cho ngươi một con trai, và ngươi sẽ gọi tên nó là Y-sác. Ta sẽ xác lập giao ước của Ta với nó, làm giao ước đời đời cho dòng dõi nó sau nó.
20 Còn về Ích-ma-ên, Ta đã nghe ngươi. Này, Ta đã ban phước cho nó. Ta sẽ làm cho nó sinh sôi và gia tăng rất nhiều. Nó sẽ sinh mười hai thủ lĩnh, và Ta sẽ làm cho nó thành một dân lớn.
21 Còn giao ước của Ta, Ta sẽ xác lập với Y-sác, người mà Sa-ra sẽ sinh cho ngươi vào kỳ này năm sau.”
3. Yacop
Về sau, khi nhắc lại giao ước và đất hứa, YHWH gọi tên cả ba thế hệ Áp-ra-ham → Y-sác → Gia-cốp.
Lê-vi Ký 26:42
“Ta sẽ nhớ đến giao ước của Ta với Gia-cốp, cũng sẽ nhớ đến giao ước của Ta với Y-sác và giao ước của Ta với Áp-ra-ham. Ta cũng sẽ nhớ đến đất.”
II. Ý nghĩa của giao ước
1. Ban đất cho dòng dõi Áp-ra-ham, với ranh giới cụ thể
Sáng Thế Ký 15:18–21
18 Ngày ấy, YHWH cắt giao ước với Áp-ram và phán: “Ta ban đất này cho dòng dõi ngươi, từ sông Ai Cập cho đến sông lớn, tức sông Ơ-phơ-rát,
19 đất của người Kê-nít, Kê-ni-sít, Cát-mô-nít,
20 Hê-tít, Phê-rê-sít, Rê-pha-im,
21 A-mô-rít, Ca-na-an, Ghi-rê-ga-sít và Giê-bu-sít.”
Đây là lời hứa được nối trực tiếp với công thức YHWH cắt giao ước với Áp-ram.
2. Gia tăng rất nhiều, trở thành cha của nhiều dân, có các vua ra từ ông
Sáng Thế Ký 17:2–6
2 “Ta sẽ đặt giao ước của Ta giữa Ta và ngươi, và làm cho ngươi gia tăng rất nhiều.”
3 Áp-ram sấp mặt xuống, và Đức Chúa Trời phán với ông rằng:
4 “Còn Ta, này là giao ước của Ta với ngươi. Ngươi sẽ trở thành cha của nhiều dân.
5 Tên ngươi sẽ chẳng còn được gọi là Áp-ram nữa, nhưng tên ngươi sẽ là Áp-ra-ham, vì Ta đã đặt ngươi làm cha của nhiều dân.
6 Ta sẽ làm cho ngươi sinh sôi rất nhiều. Ta sẽ làm nên các dân từ ngươi, và các vua sẽ ra từ ngươi.”
Các lời hứa ở đây gồm sinh sôi, nhiều dân và các vua.
3. Xác lập giao ước đời đời với dòng dõi và làm Đức Chúa Trời của họ
Sáng Thế Ký 17:7–8
7 “Ta sẽ xác lập giao ước của Ta giữa Ta với ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi, qua các thế hệ của họ, làm giao ước đời đời, để Ta làm Đức Chúa Trời của ngươi và của dòng dõi ngươi sau ngươi.
8 Ta sẽ ban cho ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi vùng đất mà ngươi đang ở như khách ngoại kiều, toàn xứ Ca-na-an, làm sản nghiệp đời đời. Ta sẽ làm Đức Chúa Trời của họ.”
III. Dấu hiệu của giao ước
Sáng Thế Ký 17:11
“Các ngươi phải cắt bì phần da quy đầu của mình, và đó sẽ là dấu hiệu của giao ước giữa Ta và các ngươi.”
Dấu hiệu của giao ước với Nô-ê là cầu vồng trong mây. Dấu hiệu của giao ước với Áp-ra-ham là phép cắt bì trên thân thể. Sáng Thế Ký 17 cho thấy dấu hiệu ấy được thực hiện trong cả nhà Áp-ra-ham, gồm cả Ích-ma-ên, trong khi YHWH gọi đích danh Y-sác là người Ngài sẽ xác lập giao ước để truyền tiếp cho dòng dõi.
Sáng Thế Ký 17:23
“Ngay trong ngày ấy, Áp-ra-ham đem Ích-ma-ên, con trai mình, tất cả những người sinh trong nhà và tất cả những người ông đã mua bằng bạc, tức mọi người nam trong nhà Áp-ra-ham, và cắt bì phần da quy đầu của họ, đúng như Đức Chúa Trời đã phán với ông.”
Sáng Thế Ký 17:12–14
12 “Qua các thế hệ của các ngươi, mọi người nam trong các ngươi phải chịu cắt bì khi được tám ngày tuổi, kể cả người sinh trong nhà và người mua bằng bạc từ người ngoại, vốn không thuộc dòng dõi ngươi.
13 Người sinh trong nhà ngươi và người ngươi mua bằng bạc đều phải chịu cắt bì. Giao ước của Ta sẽ ở trong thân thể các ngươi làm giao ước đời đời.
14 Người nam nào chưa cắt bì, tức phần da quy đầu của mình chưa được cắt, thì người ấy sẽ bị cắt khỏi dân mình. Người ấy đã phá giao ước của Ta.”
IV. Điều kiện của giao ước
Sáng Thế Ký 15:13–16
13 Ngài phán với Áp-ram: “Ngươi phải biết chắc rằng dòng dõi ngươi sẽ làm khách ngoại kiều trong một đất không thuộc về mình. Chúng sẽ phục dịch dân ấy, và dân ấy sẽ áp bức chúng bốn trăm năm.
14 Nhưng Ta sẽ phán xét dân mà chúng phục dịch. Sau đó, chúng sẽ ra đi với nhiều tài sản.
15 Còn ngươi, ngươi sẽ về với tổ phụ mình trong bình an. Ngươi sẽ được chôn cất lúc tuổi già tốt đẹp.
16 Đến thế hệ thứ tư, chúng sẽ trở về đây, vì sự gian ác của người A-mô-rít vẫn chưa đầy.”
Trước khi ĐCT cắt giao ước với Abraham, Ngài đã báo trước cho Abraham những điều mà dòng dõi ông sẽ phải trải qua.
Sáng Thế Ký 17:9–10
9 Đức Chúa Trời phán với Áp-ra-ham: “Còn ngươi, ngươi phải giữ giao ước của Ta, ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi qua các thế hệ của họ.
10 Đây là giao ước của Ta mà các ngươi phải giữ, giữa Ta với các ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi. Mọi người nam trong các ngươi đều phải chịu cắt bì.”
YHWH gọi Áp-ra-ham bước đi trước mặt Ngài và sống trọn vẹn. Về việc giữ giao ước qua các thế hệ, Ngài nêu rõ mệnh lệnh cắt bì cho mọi người nam, kể cả những người thuộc nhà Áp-ra-ham mà không cùng huyết thống.
SỰ ỨNG NGHIỆM GIỮA NGÀY THỨ HAI SÁNG TẠO VÀ GIAO ƯỚC ÁP-RA-HAM
GIAO ƯỚC DÒNG DÕI ÁP-RA-HAM
I. Giao ước được lập giữa YHWH với ai?
1. Abraham
Sáng Thế Ký 17:7
“Ta sẽ xác lập giao ước của Ta giữa Ta với ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi, qua các thế hệ của họ, làm giao ước đời đời, để Ta làm Đức Chúa Trời của ngươi và của dòng dõi ngươi sau ngươi.”
YHWH lập giao ước với Áp-ra-ham và dòng dõi ông qua các thế hệ.
Khi nói đến hai con trai của Áp-ra-ham, Ngài phân biệt lời chúc phước dành cho Ích-ma-ên với lời xác lập giao ước dành cho Y-sác.
2. Y-xa-ac
Sáng Thế Ký 17:19–21
19 Đức Chúa Trời phán: “Thật vậy, Sa-ra, vợ ngươi, sẽ sinh cho ngươi một con trai, và ngươi sẽ gọi tên nó là Y-sác. Ta sẽ xác lập giao ước của Ta với nó, làm giao ước đời đời cho dòng dõi nó sau nó.
20 Còn về Ích-ma-ên, Ta đã nghe ngươi. Này, Ta đã ban phước cho nó. Ta sẽ làm cho nó sinh sôi và gia tăng rất nhiều. Nó sẽ sinh mười hai thủ lĩnh, và Ta sẽ làm cho nó thành một dân lớn.
21 Còn giao ước của Ta, Ta sẽ xác lập với Y-sác, người mà Sa-ra sẽ sinh cho ngươi vào kỳ này năm sau.”
3. Yacop
Về sau, khi nhắc lại giao ước và đất hứa, YHWH gọi tên cả ba thế hệ Áp-ra-ham → Y-sác → Gia-cốp.
Lê-vi Ký 26:42
“Ta sẽ nhớ đến giao ước của Ta với Gia-cốp, cũng sẽ nhớ đến giao ước của Ta với Y-sác và giao ước của Ta với Áp-ra-ham. Ta cũng sẽ nhớ đến đất.”
II. Ý nghĩa của giao ước
1. Ban đất cho dòng dõi Áp-ra-ham, với ranh giới cụ thể
Sáng Thế Ký 15:18–21
18 Ngày ấy, YHWH cắt giao ước với Áp-ram và phán: “Ta ban đất này cho dòng dõi ngươi, từ sông Ai Cập cho đến sông lớn, tức sông Ơ-phơ-rát,
19 đất của người Kê-nít, Kê-ni-sít, Cát-mô-nít,
20 Hê-tít, Phê-rê-sít, Rê-pha-im,
21 A-mô-rít, Ca-na-an, Ghi-rê-ga-sít và Giê-bu-sít.”
Đây là lời hứa được nối trực tiếp với công thức YHWH cắt giao ước với Áp-ram.
2. Gia tăng rất nhiều, trở thành cha của nhiều dân, có các vua ra từ ông
Sáng Thế Ký 17:2–6
2 “Ta sẽ đặt giao ước của Ta giữa Ta và ngươi, và làm cho ngươi gia tăng rất nhiều.”
3 Áp-ram sấp mặt xuống, và Đức Chúa Trời phán với ông rằng:
4 “Còn Ta, này là giao ước của Ta với ngươi. Ngươi sẽ trở thành cha của nhiều dân.
5 Tên ngươi sẽ chẳng còn được gọi là Áp-ram nữa, nhưng tên ngươi sẽ là Áp-ra-ham, vì Ta đã đặt ngươi làm cha của nhiều dân.
6 Ta sẽ làm cho ngươi sinh sôi rất nhiều. Ta sẽ làm nên các dân từ ngươi, và các vua sẽ ra từ ngươi.”
Các lời hứa ở đây gồm sinh sôi, nhiều dân và các vua.
3. Xác lập giao ước đời đời với dòng dõi và làm Đức Chúa Trời của họ
Sáng Thế Ký 17:7–8
7 “Ta sẽ xác lập giao ước của Ta giữa Ta với ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi, qua các thế hệ của họ, làm giao ước đời đời, để Ta làm Đức Chúa Trời của ngươi và của dòng dõi ngươi sau ngươi.
8 Ta sẽ ban cho ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi vùng đất mà ngươi đang ở như khách ngoại kiều, toàn xứ Ca-na-an, làm sản nghiệp đời đời. Ta sẽ làm Đức Chúa Trời của họ.”
III. Dấu hiệu của giao ước
Sáng Thế Ký 17:11
“Các ngươi phải cắt bì phần da quy đầu của mình, và đó sẽ là dấu hiệu của giao ước giữa Ta và các ngươi.”
Dấu hiệu của giao ước với Nô-ê là cầu vồng trong mây. Dấu hiệu của giao ước với Áp-ra-ham là phép cắt bì trên thân thể. Sáng Thế Ký 17 cho thấy dấu hiệu ấy được thực hiện trong cả nhà Áp-ra-ham, gồm cả Ích-ma-ên, trong khi YHWH gọi đích danh Y-sác là người Ngài sẽ xác lập giao ước để truyền tiếp cho dòng dõi.
Sáng Thế Ký 17:23
“Ngay trong ngày ấy, Áp-ra-ham đem Ích-ma-ên, con trai mình, tất cả những người sinh trong nhà và tất cả những người ông đã mua bằng bạc, tức mọi người nam trong nhà Áp-ra-ham, và cắt bì phần da quy đầu của họ, đúng như Đức Chúa Trời đã phán với ông.”
Sáng Thế Ký 17:12–14
12 “Qua các thế hệ của các ngươi, mọi người nam trong các ngươi phải chịu cắt bì khi được tám ngày tuổi, kể cả người sinh trong nhà và người mua bằng bạc từ người ngoại, vốn không thuộc dòng dõi ngươi.
13 Người sinh trong nhà ngươi và người ngươi mua bằng bạc đều phải chịu cắt bì. Giao ước của Ta sẽ ở trong thân thể các ngươi làm giao ước đời đời.
14 Người nam nào chưa cắt bì, tức phần da quy đầu của mình chưa được cắt, thì người ấy sẽ bị cắt khỏi dân mình. Người ấy đã phá giao ước của Ta.”
IV. Điều kiện của giao ước
Sáng Thế Ký 15:13–16
13 Ngài phán với Áp-ram: “Ngươi phải biết chắc rằng dòng dõi ngươi sẽ làm khách ngoại kiều trong một đất không thuộc về mình. Chúng sẽ phục dịch dân ấy, và dân ấy sẽ áp bức chúng bốn trăm năm.
14 Nhưng Ta sẽ phán xét dân mà chúng phục dịch. Sau đó, chúng sẽ ra đi với nhiều tài sản.
15 Còn ngươi, ngươi sẽ về với tổ phụ mình trong bình an. Ngươi sẽ được chôn cất lúc tuổi già tốt đẹp.
16 Đến thế hệ thứ tư, chúng sẽ trở về đây, vì sự gian ác của người A-mô-rít vẫn chưa đầy.”
Trước khi ĐCT cắt giao ước với Abraham, Ngài đã báo trước cho Abraham những điều mà dòng dõi ông sẽ phải trải qua.
Sáng Thế Ký 17:9–10
9 Đức Chúa Trời phán với Áp-ra-ham: “Còn ngươi, ngươi phải giữ giao ước của Ta, ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi qua các thế hệ của họ.
10 Đây là giao ước của Ta mà các ngươi phải giữ, giữa Ta với các ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi. Mọi người nam trong các ngươi đều phải chịu cắt bì.”
YHWH gọi Áp-ra-ham bước đi trước mặt Ngài và sống trọn vẹn. Về việc giữ giao ước qua các thế hệ, Ngài nêu rõ mệnh lệnh cắt bì cho mọi người nam, kể cả những người thuộc nhà Áp-ra-ham mà không cùng huyết thống.
II. SỰ ỨNG NGHIỆM GIỮA NGÀY THỨ HAI VÀ GIAO ƯỚC ÁP-RA-HAM
Các câu Kinh Thánh dưới đây được dịch từ Hebrew và Hy Lạp. Những mối tương ứng được trình bày theo cách đọc biểu tượng của loạt bài.
1. Lời phán thiết lập sự phân rẽ
Sáng Thế Ký 1:6–8
6 Đức Chúa Trời phán: “Hãy có một vòm ở giữa nước, để phân nước với nước.”
7 Đức Chúa Trời làm nên vòm ấy và phân nước ở dưới vòm khỏi nước ở trên vòm. Việc ấy xảy ra như vậy.
8 Đức Chúa Trời gọi vòm ấy là trời. Có chiều tối, có buổi sáng, ngày thứ hai.
Ngày thứ hai bắt đầu bằng lời Đức Chúa Trời. Theo lời phán ấy, vòm trời được đặt giữa nước trên và nước dưới, phân định vị trí của mỗi phần.
Lịch sử Áp-ra-ham cũng mở ra bằng lời YHWH gọi ông ra khỏi nơi mình đang thuộc về.
Sáng Thế Ký 12:1–4
1 YHWH phán với Áp-ram: “Hãy rời khỏi đất ngươi, họ hàng ngươi và nhà cha ngươi, đi đến đất mà Ta sẽ chỉ cho ngươi.
2 Ta sẽ làm cho ngươi thành một dân lớn. Ta sẽ ban phước cho ngươi, làm cho danh ngươi lớn, và ngươi sẽ là một nguồn phước.
3 Ta sẽ ban phước cho những người chúc phước ngươi. Kẻ khinh miệt ngươi, Ta sẽ nguyền rủa. Trong ngươi, mọi gia tộc trên đất sẽ được phước.”
4 Áp-ram ra đi như YHWH đã phán với ông, và Lót đi cùng ông. Áp-ram được bảy mươi lăm tuổi khi rời khỏi Ha-ran.
Lời phán dẫn đến sự biệt riêng. Áp-ra-ham rời đất mình, họ hàng mình và nhà cha mình, bước vào hành trình mà YHWH chỉ cho ông. Từ người được gọi ra ấy, Ngài sẽ làm nên một dân, và qua ông, phước sẽ đến với mọi gia tộc trên đất.
2. Nước trên, nước dưới và trời ở giữa
Kinh Thánh có dùng nước làm hình ảnh của các dân tộc.
Khải Huyền 17:15
“Người nói với tôi: ‘Những dòng nước mà ngươi đã thấy, nơi người đàn bà dâm đãng ngồi, là các dân, các đám đông, các nước và các tiếng nói.’”
Thi Thiên cũng nhắc đến nước ở phía trên trời.
Thi Thiên 148:4
“Hỡi các tầng trời cao nhất, và nước ở trên các tầng trời, hãy ca ngợi Ngài.”
Theo mạch biểu tượng đang được đối chiếu, nước dưới tượng trưng cho thế giới các dân tộc, còn nước trên tượng trưng cho thế giới linh. Phần được Đức Chúa Trời đặt ở giữa và gọi là trời tương ứng với Áp-ra-ham trong địa vị giao ước.
Áp-ra-ham được gọi ra từ giữa các dân để nhận lời Đức Chúa Trời. Qua ông và dòng dõi ông, lời hứa hướng đến các dân trên đất. Vì vậy, hình ảnh trời ở giữa hai phần nước diễn tả vị trí của ông giữa loài người và linh giới, nơi lời phán được tiếp nhận và lịch sử giao ước được mở ra.
Sự biệt riêng của Áp-ra-ham mang theo một mục đích được nói rõ ngay trong lời gọi. Trong ông, mọi gia tộc trên đất sẽ được phước. Ông được gọi ra, rồi từ địa vị ấy trở thành nguồn phước hướng đến các dân.
3. Dòng dõi Áp-ra-ham như các ngôi sao trên trời
Sáng Thế Ký 15:5
Ngài đưa ông ra ngoài và phán: “Hãy nhìn lên trời và đếm các ngôi sao, nếu ngươi có thể đếm được chúng.” Rồi Ngài phán với ông: “Dòng dõi ngươi sẽ như vậy.”
Sáng Thế Ký 22:17
“Ta chắc chắn sẽ ban phước cho ngươi và làm cho dòng dõi ngươi gia tăng rất nhiều, như các ngôi sao trên trời và như cát trên bờ biển. Dòng dõi ngươi sẽ chiếm hữu cổng của các kẻ thù mình.”
Khi YHWH nói về dòng dõi Áp-ra-ham, Ngài bảo ông nhìn lên trời. Những ngôi sao ông thấy trở thành hình ảnh cho con cháu mà Ngài sẽ ban.
Trong sự tương ứng này, Áp-ra-ham mang hình ảnh của trời, còn dòng dõi ông mang hình ảnh các ngôi sao trên trời. Ngày thứ hai thiết lập vòm trời. Những ngày tiếp theo, các vật sáng được đặt trong vòm trời ấy. Cũng vậy, giao ước với Áp-ra-ham mở ra dòng dõi mà từ đó các vai trò trong lịch sử giao ước sẽ xuất hiện.
4. Từ dòng dõi Áp-ra-ham xuất hiện vương quyền và chức tế lễ
Ngay khi nói về giao ước, Đức Chúa Trời đã hứa rằng các vua sẽ ra từ Áp-ra-ham.
Sáng Thế Ký 17:6
“Ta sẽ làm cho ngươi sinh sôi rất nhiều. Ta sẽ làm nên các dân từ ngươi, và các vua sẽ ra từ ngươi.”
Về sau, ngai Đa-vít được ví với các vật sáng trên trời.
Thi Thiên 89:36–37
36 “Dòng dõi người sẽ tồn tại đời đời, và ngai người như mặt trời trước mặt Ta.
37 Nó sẽ được xác lập đời đời như mặt trăng, như chứng nhân trung tín trên trời.”
Với Phi-nê-a, YHWH ban giao ước về chức tế lễ.
Dân Số Ký 25:12–13
12 “Vì vậy, hãy nói: ‘Này, Ta ban cho người giao ước bình an của Ta.
13 Người và dòng dõi người sau người sẽ có giao ước về chức tế lễ đời đời, vì người đã nhiệt thành vì Đức Chúa Trời mình và đã làm sự chuộc tội cho con cái Israel.’”
Giê-rê-mi đặt giao ước với Đa-vít và giao ước với các tư tế Lê-vi bên cạnh giao ước ngày và đêm.
Giê-rê-mi 33:20–21
20 YHWH phán như vầy: “Nếu các ngươi có thể phá giao ước của Ta với ban ngày và giao ước của Ta với ban đêm, khiến ngày và đêm không đến đúng thời của chúng,
21 thì giao ước của Ta với Đa-vít, tôi tớ Ta, cũng có thể bị phá, khiến người không còn con trai trị vì trên ngai mình, và giao ước của Ta với các tư tế Lê-vi, những người phục vụ Ta, cũng vậy.”
Theo cách đối chiếu của loạt bài, vương quyền mang hình ảnh mặt trời, còn chức tế lễ mang hình ảnh mặt trăng. Thi Thiên 89 dùng cả mặt trời lẫn mặt trăng để nói về sự bền vững của ngai Đa-vít. Giê-rê-mi 33 nối cả hai giao ước vương quyền và tế lễ với trật tự ngày đêm. Việc đặt từng chức năng tương ứng với từng vật sáng sẽ được phân tích kỹ hơn trong bài 4 và bài 5.
Ở giao ước thứ hai, hình ảnh được mở ra là trời và dòng dõi như sao trời. Từ dòng dõi Áp-ra-ham, các vua và tư tế sẽ xuất hiện, nhận vị trí mà YHWH đặt cho họ trong lịch sử giao ước.