Trong xã hội cổ đại, người nữ thường yếu thế. Nhưng trong kinh thánh, YHWH đã đặt ra nhiều quy định để hạn chế sự bất công, bảo vệ phẩm giá phụ nữ.
“Nếu một người dụ dỗ một trinh nữ chưa hứa gả và nằm với nàng, thì hắn tất phải nộp síc-lơ để cưới nàng làm vợ. Nếu cha nàng nhất quyết từ chối không gả nàng cho hắn, thì hắn phải nộp số bạc theo lễ síc-lơ của trinh nữ.”
Người cha có quyền từ chối không gả con gái cho kẻ đã hạ nhục nàng. Luật này bảo vệ danh dự và tương lai của người nữ, tránh việc bị ép cưới kẻ không ra gì, tuy nhiên vẫn phụ thuộc quyền của cha.2 Quyền của người vợ
(a) Đáp ứng ba nhu cầu cơ bản
Xuất 21:10–11
“Nếu người ấy lấy thêm vợ khác, thì không được giảm bớt thức ăn, áo mặc và quyền vợ chồng của nàng. Nếu không làm ba điều đó cho nàng, thì nàng sẽ ra đi, không cần tiền chuộc.” Luật buộc người chồng phải chu cấp 3 nhu cầu cơ bản:▪︎ thức ăn,
▪︎ áo mặc
▪︎ quyền vợ chồng (‘onah).
Nếu không đáp ứng, người vợ từ nô lệ lên có quyền tự do ra đi, không bị giữ lại.
(b) Vợ chiến thê
Phục 21:13–14
“…nàng sẽ ở trong nhà ngươi một tháng để than khóc cha mẹ nàng; sau đó ngươi có thể đến với nàng, nàng sẽ làm vợ ngươi. Nhưng nếu ngươi không còn ưng thuận nàng, thì phải để nàng đi tự do; ngươi không được bán nàng để lấy tiền, chớ đối xử tàn nhẫn với nàng, vì ngươi đã hạ nhục nàng.” Nữ tù binh cưới làm vợ phải được tôn trọng. Nếu người nam đổi ý, nàng được tự do, không bị biến thành hàng hóa.(c) Được chịu trách nhiệm với trường hợp trinh nữ bị cưỡng hiếp
“Nếu một người gặp một trinh nữ chưa hứa gả, nắm lấy nàng và nằm cùng, và bị bắt quả tang, thì người ấy phải nộp cho cha của trinh nữ năm mươi siếc-lơ bạc, và nàng sẽ làm vợ hắn, vì hắn đã hạ nhục nàng. Người ấy không được phép bỏ nàng suốt đời.” (Phục 22:28–29) Người nữ bị cưỡng hiếp mà lấy về không được phép bỏ.3 Quyền được chuộc
(Phục 25:5–6)
“Nếu anh em cùng ở chung, một người chết không có con trai, thì vợ người chết không được gả ra ngoài gia tộc. Anh em chồng phải lấy nàng làm vợ, để sinh con nối dõi cho người anh em đã chết. Con đầu lòng mà nàng sinh ra sẽ mang danh người anh đã chết, để danh người đó không bị xóa khỏi Israel.” Góa phụ có quyền được cưới bởi người thân gần nhất, để giữ dòng dõi và đất đai cho chồng. Đây là luật levirate (yibbum), bảo đảm người nữ không bị bỏ rơi.4 Quyền được hiếu thuận
(Xuất 20:12)
“Hãy hiếu kính cha và mẹ ngươi, để ngươi được sống lâu trên đất mà YHWH Đức Chúa Trời ngươi ban cho ngươi.” Người mẹ được đặt ngang hàng với người cha trong điều răn thứ 5. Đây là sự khẳng định vị trí danh dự bình đẳng trong gia đình.5 Quyền được về nhà cha
(Lê-vi ký 22:13)
“Nếu con gái của thầy tế lễ trở thành góa bụa hay bị bỏ, không có con, thì nàng có thể trở về nhà cha mình như thời còn con gái, và được ăn phần lương thực thánh của cha; nhưng nếu nàng có chồng, thì không được ăn phần ấy.” Người nữ bị bỏ rơi hoặc mất chồng, không con, có quyền trở về nhà cha, được nuôi nấng và vẫn giữ danh dự.6 Quyền thừa kế
(Dân số ký 27:7–8)
“Các con gái của Xê-lô-phơ-hát nói đúng; ngươi phải ban cho họ phần sản nghiệp giữa các anh em của cha họ, và hãy truyền cho dân Israel rằng: Nếu một người chết không có con trai, thì hãy chuyển phần sản nghiệp của người ấy cho con gái.” Đây là bước tiến lớn trong xã hội phụ hệ: con gái được quyền thừa kế đất đai khi không có con trai.7 Quyền lãnh đạo và tiên tri
Đê-bô-ra – Quan xét 4:4–5
“Bấy giờ có nữ tiên tri, Đê-bô-ra, là vợ của Láp-bi-đốt, làm quan xét Israel. Nàng thường ngồi dưới cây chà là Đê-bô-ra… dân Israel đều đến cùng nàng để được xét xử.”
Đê-bô-ra vừa là quan xét vừa là tiên tri – chứng tỏ phụ nữ có thể lãnh đạo dân sự và tôn giáo.Mi-ri-am – Xuất 15:20
“Mi-ri-am, nữ tiên tri, chị của A-rôn, cầm trống lắc trong tay…” Mi-ri-am được gọi là tiên tri, lãnh đạo phụ nữ Israel ca ngợi YHWH sau khi vượt Biển Đỏ.Hô-đi-đa – 2 Các Vua 22:14
“Vua đã sai đi đến nữ tiên tri Hô-đi-đa…” Nữ tiên tri này được tham khảo để giải thích Lời YHWH trong thời vua Giô-si-a.Kết luận
Qua các điều luật, ta thấy YHWH đã đặt nhiều hàng rào bảo vệ phụ nữ:
Có quyền sống đủ về vật chất và tình cảm, được tự do nếu bị bỏ mặc.Góa phụ được chuộc, con gái được thừa kế. Người mẹ được hiếu thuận, người nữ bị bỏ rơi có thể về nhà cha.Một số phụ nữ còn được gọi làm tiên tri, quan xét, lãnh đạo dân sự. Trong bối cảnh phụ hệ cổ đại, đây là những bước tiến vượt bậc. Luật Môi-se không xóa bỏ toàn bộ bất công giới tính, nhưng bày tỏ lòng thương xót và sự công bình của YHWH dành cho phụ nữ._chatgpt_