PHÉP CẮT BÌ TRONG KINH THÁNH: TỪ GIAO ƯỚC VỚI ABRAHAM ĐẾN THỜI CÁC SỨ ĐỒ
Phép cắt bì có phải là điều răn đã bị bãi bỏ? Jesus đã dạy gì về phép cắt bì? Và tại sao sau cuộc tranh luận về việc người ngoại có phải cắt bì hay không, chính Phaolô vẫn thực hiện phép cắt bì cho Timothy?
Để trả lời, cần xem xét toàn bộ tiến trình của phép cắt bì trong Kinh Thánh, từ khi YHWH thiết lập giao ước với Abraham, qua Luật pháp Moses, lời các tiên tri, lời dạy của Jesus và những sự kiện xảy ra trong thời các sứ đồ.
1. PHÉP CẮT BÌ BẮT ĐẦU TỪ GIAO ƯỚC VỚI ABRAHAM, TRƯỚC KHI CÓ LUẬT PHÁP MOSES
Phép cắt bì không bắt đầu từ Moses, cũng không phải một tập tục do dân Israel tự đặt ra. Chính YHWH đã truyền lệnh cho Abraham và thiết lập phép cắt bì làm dấu hiệu của giao ước giữa Ngài với Abraham cùng dòng dõi ông.
Sáng Thế Ký 17:7–14
7 Ta sẽ lập giao ước của Ta giữa Ta với ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi, trải qua các thế hệ của họ, làm một giao ước đời đời, để Ta là Thiên Chúa của ngươi và của dòng dõi ngươi sau ngươi.
8 Ta sẽ ban cho ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi vùng đất mà ngươi đang cư ngụ, toàn xứ Canaan, làm sản nghiệp đời đời; và Ta sẽ là Thiên Chúa của họ.
9 Thiên Chúa phán với Abraham: Còn ngươi, ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi, trải qua các thế hệ, phải giữ giao ước của Ta.
10 Đây là giao ước của Ta mà các ngươi phải giữ, giữa Ta với các ngươi và dòng dõi ngươi sau ngươi: mọi người nam trong các ngươi phải chịu cắt bì.
11 Các ngươi phải cắt bì phần thịt bao quy đầu của mình; đó sẽ là dấu hiệu của giao ước giữa Ta với các ngươi.
12 Trải qua các thế hệ, mọi người nam được tám ngày tuổi trong các ngươi phải chịu cắt bì, kể cả người sinh ra trong nhà và người được mua bằng bạc từ bất cứ người ngoại nào không thuộc dòng dõi ngươi.
13 Người sinh ra trong nhà ngươi và người được mua bằng bạc của ngươi đều phải chịu cắt bì. Giao ước của Ta trong thịt các ngươi sẽ là một giao ước đời đời.
14 Người nam không chịu cắt bì, tức người không được cắt phần thịt bao quy đầu, thì người ấy sẽ bị loại khỏi dân mình; người ấy đã phá vỡ giao ước của Ta.
Đoạn Kinh Thánh này xác định những điểm quan trọng.
Thứ nhất, phép cắt bì là mệnh lệnh của YHWH, không phải một sự lựa chọn tùy ý của Abraham.
Thứ hai, phép cắt bì là dấu hiệu của giao ước đời đời. Cụm từ giao ước đời đời trong câu 13 tương ứng với tiếng Hebrew בְּרִית עוֹלָם (berit olam).
Thứ ba, đối tượng chịu cắt bì không chỉ giới hạn trong những người có huyết thống Abraham. Người nam sinh ra trong nhà và người được mua từ dân ngoại cũng phải chịu cắt bì.
Thứ tư, không chịu cắt bì là hành động phá vỡ giao ước, theo chính lời YHWH trong câu 14.
Abraham đã vâng lời ngay trong ngày nhận được mệnh lệnh.
Sáng Thế Ký 17:23
Abraham đem Ishmael con trai mình, tất cả những người sinh ra trong nhà và tất cả những người được mua bằng bạc, mọi người nam trong nhà Abraham, và cắt bì phần thịt bao quy đầu của họ ngay trong ngày ấy, đúng như Thiên Chúa đã phán với ông.
Sáng Thế Ký 21:4
Abraham cắt bì cho Isaac, con trai mình, khi nó được tám ngày tuổi, như Thiên Chúa đã truyền cho ông.
Như vậy, phép cắt bì đã tồn tại từ thời Abraham, nhiều thế hệ trước khi YHWH ban Luật pháp cho Israel qua Moses.
2. PHÉP CẮT BÌ ĐƯỢC GHI THÀNH LUẬT PHÁP MOSES
Khi YHWH ban Luật pháp cho dân Israel, điều răn cắt bì tiếp tục được xác nhận.
Lê-vi Ký 12:3
Vào ngày thứ tám, phần thịt bao quy đầu của đứa trẻ phải được cắt bì.
Điều răn này giữ nguyên thời điểm đã được thiết lập từ thời Abraham: ngày thứ tám sau khi sinh.
Tuy nhiên, Luật pháp không chỉ nói đến việc cắt bì cho trẻ sơ sinh, mà còn quy định việc người ngoại muốn tham gia lễ Vượt Qua phải chịu cắt bì.
Xuất Ê-díp-tô Ký 12:43–49
43 YHWH phán với Moses và Aaron: Đây là quy định về lễ Vượt Qua: không người ngoại nào được ăn lễ ấy.
44 Nhưng mọi đầy tớ được mua bằng bạc, sau khi ngươi đã cắt bì cho người ấy, thì người ấy được ăn.
45 Người tạm trú và người làm thuê không được ăn.
46 Lễ ấy phải được ăn trong một nhà; các ngươi không được đem thịt ra khỏi nhà, cũng không được làm gãy xương nào của nó.
47 Toàn thể hội chúng Israel phải giữ lễ ấy.
48 Khi một người ngoại cư ngụ với ngươi và muốn giữ lễ Vượt Qua cho YHWH, thì mọi người nam thuộc về người ấy phải chịu cắt bì. Sau đó người ấy mới được đến gần để giữ lễ, và người ấy sẽ như người bản xứ. Nhưng không người chưa cắt bì nào được ăn lễ ấy.
49 Chỉ có một luật cho người bản xứ và người ngoại cư ngụ giữa các ngươi.
Ở đây có một nguyên tắc rất đáng chú ý: người ngoại có thể tham gia lễ Vượt Qua, nhưng phải đáp ứng điều kiện của giao ước.
Câu 48 không nói rằng người ngoại được miễn cắt bì vì họ không sinh ra là người Israel. Trái lại, sau khi chịu cắt bì, họ được đến gần để giữ lễ và được xem như người bản xứ trong quy định này.
Câu 49 tiếp tục xác nhận nguyên tắc một luật cho người bản xứ và người ngoại cư ngụ giữa Israel.
Điều này cho thấy phép cắt bì không đơn thuần là dấu hiệu huyết thống, mà còn liên quan đến việc một người ngoại được tham gia vào đời sống giao ước của Israel.
3. CẮT BÌ PHẦN THỊT VÀ CẮT BÌ TẤM LÒNG KHÔNG PHẢI HAI ĐIỀU ĐỐI LẬP
Trong Luật pháp Moses, YHWH không chỉ yêu cầu dân Israel cắt bì phần thịt, mà còn yêu cầu họ cắt bì tấm lòng.
Phục Truyền Luật Lệ Ký 10:16
Vậy, các ngươi hãy cắt bì lòng mình, và đừng cứng cổ nữa.
Phục Truyền Luật Lệ Ký 30:6
YHWH, Thiên Chúa của ngươi, sẽ cắt bì lòng ngươi và lòng dòng dõi ngươi, để ngươi yêu mến YHWH, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng và hết linh hồn mình, hầu cho ngươi được sống.
Hai câu này rất quan trọng, bởi chính Moses đã dạy cả hai điều: cắt bì phần thịt và cắt bì tấm lòng.
Do đó, không thể chỉ dựa vào việc Kinh Thánh nói đến cắt bì tấm lòng để kết luận rằng phép cắt bì phần thịt đã bị hủy bỏ.
Các tiên tri cũng tiếp tục sử dụng hình ảnh này.
Giê-rê-mi 4:4
Hãy chịu cắt bì cho YHWH, hãy loại bỏ phần bì của lòng mình, hỡi những người Judah và cư dân Jerusalem, kẻo cơn thịnh nộ của Ta bùng lên như lửa và cháy không ai dập tắt được, vì những việc ác của các ngươi.
Đặc biệt, Giê-rê-mi còn phân biệt rõ tình trạng không cắt bì phần thịt và không cắt bì tấm lòng.
Giê-rê-mi 9:25–26
25 Này, những ngày đến, YHWH phán, khi Ta sẽ trừng phạt tất cả những kẻ chịu cắt bì mà vẫn như chưa cắt bì.
26 Ai Cập, Judah, Edom, con cái Ammon, Moab và tất cả những người cắt tóc ở hai bên thái dương, sống trong hoang địa; vì tất cả các dân ấy đều không cắt bì, còn toàn thể nhà Israel không cắt bì trong lòng.
Lời tiên tri không phủ nhận phép cắt bì phần thịt, nhưng lên án tình trạng một người mang dấu hiệu bên ngoài mà lòng vẫn không vâng phục YHWH.
Cắt bì phần thịt là dấu hiệu giao ước; cắt bì tấm lòng liên quan đến sự vâng phục từ bên trong. Hai khái niệm có liên hệ với nhau, nhưng không đồng nhất.
4. CÁC TIÊN TRI VẪN NHẮC ĐẾN PHÉP CẮT BÌ TRONG VIỆC ĐẾN GẦN NƠI THÁNH
Trong khải tượng về đền thờ của Ezekiel, YHWH tiếp tục đề cập đến tình trạng chưa cắt bì.
Ê-xê-chi-ên 44:7–9
7 Các ngươi đã đưa những người ngoại, chưa cắt bì trong lòng và chưa cắt bì trong thịt, vào nơi thánh của Ta để làm ô uế nhà Ta, trong khi các ngươi dâng thức ăn của Ta, mỡ và máu; như vậy, họ đã phá vỡ giao ước của Ta, thêm vào tất cả những điều ghê tởm của các ngươi.
8 Các ngươi đã không giữ việc canh giữ những vật thánh của Ta, nhưng đã đặt những người khác thay mình để giữ việc canh giữ nơi thánh của Ta.
9 Chúa YHWH phán như vậy: Không một người ngoại nào chưa cắt bì trong lòng và chưa cắt bì trong thịt được vào nơi thánh của Ta, kể cả người ngoại đang ở giữa con cái Israel.
Đáng chú ý, câu 9 nhắc đến cả hai điều kiện:
- Chưa cắt bì trong lòng.
- Chưa cắt bì trong thịt.
Hai điều được nêu song song, chứ không phải điều này thay thế điều kia.
Dù đoạn này thuộc bối cảnh riêng của khải tượng đền thờ Ezekiel, nó vẫn cho thấy rằng việc cắt bì phần thịt không bị tiên tri xem là vô nghĩa.
5. JESUS ĐƯỢC CẮT BÌ VÀO NGÀY THỨ TÁM
Theo lời thuật lại trong Lu-ca 2:21, Jesus được cắt bì đúng ngày thứ tám.
Lu-ca 2:21
Khi đủ tám ngày để cắt bì cho đứa trẻ, người ta đặt tên Ngài là Jesus, tên đã được sứ giả gọi trước khi Ngài được thụ thai trong lòng mẹ.
Việc này phù hợp với Sáng Thế Ký 17:12 và Lê-vi Ký 12:3.
6. JESUS KHẲNG ĐỊNH VIỆC CẮT BÌ VÀO NGÀY SABBATH ĐỂ LUẬT PHÁP MOSES KHÔNG BỊ PHÁ BỎ
Giăng 7:22–23
22 Vì điều này, Moses đã ban cho các ngươi phép cắt bì — không phải nó bắt nguồn từ Moses, nhưng từ các tổ phụ — và vào ngày Sabbath, các ngươi cắt bì một người.
23 Nếu một người nhận phép cắt bì vào ngày Sabbath để Luật pháp của Moses không bị phá bỏ, thì các ngươi giận Ta vì Ta đã làm cho toàn thể một người được lành vào ngày Sabbath sao?
Đây là một trong những lời dạy trực tiếp và rõ ràng nhất của Jesus về phép cắt bì.
Trước hết, Jesus xác nhận nguồn gốc của phép cắt bì không bắt đầu từ Moses, mà từ các tổ phụ. Điều này phù hợp với giao ước YHWH đã lập với Abraham.
Tiếp theo, Jesus nhắc đến việc người Do Thái vẫn thực hiện phép cắt bì ngay cả khi ngày thứ tám rơi vào Sabbath.
Đặc biệt, Ngài nói rằng họ làm như vậy để Luật pháp Moses không bị phá bỏ.
Trong nguyên ngữ Hy Lạp của Giăng 7:23, cụm từ ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωϋσέως mang nghĩa để Luật pháp Moses không bị phá vỡ hoặc tháo bỏ.
Jesus không lên án việc họ cắt bì vào Sabbath. Ngài sử dụng chính việc họ tuân giữ điều răn cắt bì để chỉ ra sự thiếu nhất quán khi họ tức giận vì Ngài chữa lành toàn thể một người vào Sabbath.
Lập luận của Jesus có thể hiểu như sau:
Nếu các ngươi chấp nhận việc cắt bì một phần thân thể vào Sabbath để giữ Luật pháp, tại sao các ngươi lại tức giận khi Ta chữa lành toàn thể một người vào Sabbath?
Điểm cần nhấn mạnh: Jesus không dùng việc chữa lành để tuyên bố bãi bỏ phép cắt bì. Ngài lấy chính việc cắt bì để giữ Luật pháp làm cơ sở cho lập luận của mình.
7. CUỘC TRANH LUẬN VỀ PHÉP CẮT BÌ TRONG THỜI CÁC SỨ ĐỒ
Khi nhiều người ngoại bắt đầu tin nhận Jesus, một cuộc tranh luận đã phát sinh: người ngoại có phải chịu cắt bì theo Luật pháp Moses hay không?
Sách Công vụ ghi lại cuộc tranh luận này tại Jerusalem.
Công vụ 15:1
Có vài người từ Judea xuống dạy anh em rằng: Nếu các ngươi không chịu cắt bì theo tục lệ Moses, các ngươi không thể được cứu.
Công vụ 15:5
Nhưng có vài người thuộc phái Pharisee đã tin, đứng lên nói rằng: Phải cắt bì cho họ và truyền cho họ giữ Luật pháp Moses.
Hai câu này cho thấy có hai vấn đề được đặt ra: điều kiện để được cứu và việc người ngoại phải tuân giữ Luật pháp Moses.
Sau cuộc tranh luận, James đưa ra nhận định.
Công vụ 15:19–21
19 Vì vậy, tôi xét rằng chúng ta không nên gây khó khăn cho những người ngoại đang quay về với Thiên Chúa.
20 Nhưng hãy viết thư cho họ, bảo họ kiêng những điều bị ô nhiễm bởi thần tượng, sự gian dâm, thịt thú bị bóp cổ và máu.
21 Vì từ các thế hệ xa xưa, Moses đã có những người rao giảng ông trong mỗi thành, bởi trong các nhà hội, Luật pháp của ông được đọc vào mỗi ngày Sabbath.
Cuộc tranh luận này có thực sự bãi bỏ phép cắt bì?
Điều đầu tiên cần phân biệt là: không buộc người ngoại phải cắt bì ngay khi gia nhập cộng đồng tín hữu không đồng nghĩa với việc tuyên bố điều răn cắt bì của YHWH đã bị hủy bỏ.
Bản văn Công vụ 15 không ghi lại một lời tuyên bố rằng giao ước cắt bì với Abraham đã chấm dứt.
Quyết định được đưa ra nhằm giải quyết việc có nên đặt những yêu cầu ấy lên người ngoại đang quay về với Thiên Chúa hay không.
Đặc biệt, câu 21 giải thích rằng Luật pháp Moses vẫn được rao giảng trong mỗi thành và được đọc vào mỗi ngày Sabbath tại các nhà hội.
Tại sao James lại nhắc đến điều này ngay sau khi nêu những yêu cầu dành cho người ngoại?
Một cách hiểu có cơ sở là: những người ngoại mới quay về với Thiên Chúa không ép bị đặt ngay dưới toàn bộ các yêu cầu của Luật pháp, bởi họ vẫn có cơ hội tiếp tục nghe và học Luật pháp Moses vào mỗi Sabbath.
Theo cách hiểu này, bốn điều được nêu trong thư là những yêu cầu trước mắt, chứ không phải bản tổng kết toàn bộ những điều YHWH từng truyền dạy.
8. NGAY SAU CUỘC TRANH LUẬN, PHAOLÔ VẪN THỰC HIỆN PHÉP CẮT BÌ CHO TIMOTHY
Công vụ 16:1–5
1 Phaolô đến Derbe và Lystra. Tại đó có một môn đồ tên là Timothy, con của một phụ nữ Do Thái đã tin, nhưng cha là người Hy Lạp.
2 Anh em tại Lystra và Iconium đều làm chứng tốt về người.
3 Phaolô muốn Timothy cùng đi với mình, nên đã đem người đi cắt bì vì những người Do Thái ở các vùng ấy, bởi tất cả đều biết cha người là người Hy Lạp.
4 Khi đi qua các thành, họ trao cho các tín hữu những quyết định mà các sứ đồ và trưởng lão tại Jerusalem đã định, để họ tuân giữ.
5 Vậy các hội chúng được vững mạnh trong đức tin và gia tăng số lượng mỗi ngày.
Trình tự các sự kiện ở đây đặc biệt đáng chú ý.
Công vụ 15: Các sứ đồ và trưởng lão tại Jerusalem tranh luận về việc người ngoại có phải chịu cắt bì hay không, rồi quyết định không đặt gánh nặng ấy lên họ.
Công vụ 16:3: Phaolô trực tiếp đem Timothy đi cắt bì.
Công vụ 16:4: Phaolô tiếp tục đi qua các thành, truyền đạt chính những quyết định của hội nghị Jerusalem.
Như vậy, việc cắt bì cho Timothy không xảy ra trước khi có quyết định của các sứ đồ, mà xảy ra sau đó.
Phaolô biết quyết định của hội nghị Jerusalem, vẫn thực hiện phép cắt bì cho Timothy, rồi tiếp tục truyền đạt quyết định ấy cho các hội chúng.
Đây là một bằng chứng quan trọng cho thấy quyết định trong Công vụ 15 không được hiểu đơn giản như một lệnh cấm mọi hành vi cắt bì.
Sự kiện vẫn đặt ra một câu hỏi đáng suy nghĩ:
Nếu cuộc tranh luận tại Jerusalem đã xác định phép cắt bì là một điều răn bị hủy bỏ hoàn toàn, tại sao ngay sau đó Phaolô vẫn thực hiện phép cắt bì cho Timothy, đồng thời tiếp tục truyền đạt quyết định của hội nghị?
Ít nhất, hai sự kiện cho thấy cần phân biệt giữa việc không áp đặt phép cắt bì như điều kiện bắt buộc cho người ngoại mới tin và việc tuyên bố phép cắt bì không còn bất kỳ giá trị nào.
9. PHÂN BIỆT VIỆC NGƯỜI NGOẠI ĐƯỢC TIẾP NHẬN VỚI VIỆC BÃI BỎ GIAO ƯỚC
Một sai lầm thường gặp khi đọc Công vụ 15 là gộp tất cả những câu hỏi khác nhau thành một:
- Có phải buộc mọi người ngoại mới tin lập tức chịu cắt bì không?
- Giao ước cắt bì mà YHWH đã lập với Abraham có bị hủy bỏ không?
Công vụ 15 trực tiếp giải quyết sự tranh luận về việc áp đặt phép cắt bì và Luật pháp Moses lên những người ngoại đang quay về với Thiên Chúa.
Nhưng bản văn không trích dẫn một mệnh lệnh mới của YHWH tuyên bố hủy bỏ Sáng Thế Ký 17.
Mặt khác, chính việc Phaolô cắt bì cho Timothy trong Công vụ 16 cho thấy phép cắt bì vẫn tiếp tục được thực hành sau hội nghị Jerusalem.
10. KẾT LUẬN: PHẢI PHÂN BIỆT MỆNH LỆNH GIAO ƯỚC VỚI CÁCH ÁP DỤNG CHO NGƯỜI NGOẠI
Khi đặt các đoạn Kinh Thánh cạnh nhau theo trình tự, chúng ta thấy:
Từ thời Abraham: YHWH thiết lập phép cắt bì làm dấu hiệu của giao ước đời đời, áp dụng cho những người nam thuộc nhà Abraham, bao gồm cả những người không có huyết thống với ông (Sáng Thế Ký 17:7–14).
Trong Luật pháp Moses: Phép cắt bì được xác nhận vào ngày thứ tám; người ngoại muốn giữ lễ Vượt Qua phải chịu cắt bì (Lê-vi Ký 12:3; Xuất Ê-díp-tô Ký 12:43–49).
Trong lời các tiên tri: Cắt bì tấm lòng được nhấn mạnh cùng với sự vâng phục YHWH, nhưng không có lời tuyên bố rằng việc cắt bì phần thịt đã bị hủy bỏ (Phục Truyền 10:16; 30:6; Giê-rê-mi 4:4; Ê-xê-chi-ên 44:7–9).
Trong lời Jesus: Ngài xác nhận phép cắt bì bắt nguồn từ các tổ phụ và được thực hiện ngay cả vào Sabbath để Luật pháp Moses không bị phá bỏ (Giăng 7:22–23).
Trong thời các sứ đồ: Hội nghị Jerusalem quyết định không đặt phép cắt bì như một yêu cầu bắt buộc trước mắt đối với người ngoại đang quay về với Thiên Chúa, đồng thời nhắc rằng Luật pháp Moses vẫn được đọc mỗi Sabbath (Công vụ 15:19–21, 28–29).
Ngay sau hội nghị: Phaolô vẫn thực hiện phép cắt bì cho Timothy rồi tiếp tục truyền đạt quyết định của hội nghị Jerusalem (Công vụ 16:1–5).
Từ những bằng chứng trên, có thể khẳng định rằng Kinh Thánh ghi nhận sự tiếp tục của phép cắt bì từ thời Abraham đến thời Jesus và các sứ đồ, dù cách áp dụng cho người ngoại đã trở thành vấn đề tranh luận.
Điều Công vụ 15 xác nhận là không được đặt gánh nặng cắt bì lên người ngoại mới quay về với Thiên Chúa theo cách những người trong cuộc tranh luận đã yêu cầu.
Vì vậy, muốn chứng minh rằng phép cắt bì đã bị bãi bỏ hoàn toàn, cần đưa ra bằng chứng rõ ràng về sự hủy bỏ điều răn ấy, chứ không thể chỉ dựa vào quyết định không buộc người ngoại mới tin phải cắt bì trong Công vụ 15.
Và câu hỏi cuối cùng vẫn cần được đặt ra:
Nếu các sứ đồ đã hoàn toàn bãi bỏ phép cắt bì, tại sao ngay sau cuộc tranh luận, chính Phaolô vẫn cắt bì cho Timothy?