CON NGƯỜI, KHÍ VÀ THẾ GIỚI LINH
Khi đọc Kinh Thánh, một khó khăn rất lớn nằm ở chữ “khí”.
Trong tiếng Hebrew, רוּחַ – ruach có thể mang nghĩa gió, hơi thở, khí, tinh thần; còn נְשָׁמָה – neshamah thường chỉ hơi thở.
Vì vậy, cùng một trường từ vựng về “khí” có thể được dùng cho sự sống, Khí của Đức Chúa Trời, các hữu thể thuộc thế giới linh, hoặc tinh thần và trạng thái nội tâm của con người.
1️⃣. CON NGƯỜI: ĐẤT + HƠI THỞ TỪ ĐỨC CHÚA TRỜI
Sáng Thế 2:7 mô tả sự hình thành con người bằng hai yếu tố:
«“Yahweh Đức Chúa Trời tạo nên con người từ bụi đất, rồi thổi vào lỗ mũi người hơi thở của sự sống; và con người trở thành một sinh vật sống.”»
Sáng Thế 2:7
Ở đây có một trình tự rất rõ:
BỤI ĐẤT → thân thể vật chất
HƠI THỞ TỪ ĐỨC CHÚA TRỜI → sự sống
ĐẤT + HƠI THỞ → CON NGƯỜI SỐNG
Và Gióp nói:
«“Khí của Đức Chúa Trời đã làm nên tôi,
và hơi thở của Đấng Toàn Năng ban cho tôi sự sống.”»
Gióp 33:4
Bởi vậy, con người không chỉ được mô tả như một khối vật chất. Sự sống của con người gắn với hơi thở đến từ Đức Chúa Trời.
Nhưng trong con người, “khí” không chỉ được nói đến như nguồn sinh lực.
Kinh Thánh còn nói đến khí của sự khôn ngoan, sự hiểu biết, sự lo liệu, sức mạnh… nghĩa là “khí” có thể biểu hiện thành những năng lực và phẩm chất khác nhau.
Điều này trở nên đặc biệt rõ ràng trong lời tiên tri về Chồi non từ gốc Jesse.
—
2️⃣. CHỒI NON JESSE ĐƯỢC NHẬN NHIỀU “KHÍ”
Ê-sai 11 mô tả:
«“Một chồi sẽ mọc ra từ gốc Jesse,
một nhánh từ rễ nó sẽ sinh trái. Sẽ ngự trên người Khí của Yahweh ,
khí của sự khôn ngoan và hiểu biết,
khí của sự lo liệu và sức mạnh,
khí của tri thức và sự kính sợ Yahweh.”»
Ê-sai 11:1–2
Cấu trúc Hebrew rất đáng chú ý:
רוּחַ יהוה — Ruach YHWH
Khí của Yahweh
רוּחַ חָכְמָה וּבִינָה
Khí khôn ngoan và hiểu biết
רוּחַ עֵצָה וּגְבוּרָה
Khí lo liệu/mưu định và sức mạnh
רוּחַ דַּעַת וְיִרְאַת יהוה
Khí tri thức và kính sợ Yahweh.
Như vậy, Kinh Thánh hoàn toàn có khả năng nói về nhiều phương diện hoặc loại “khí” khác nhau mà Đức Chúa Trời đặt trên một người.
Vì thế, không nên mặc định rằng cứ gặp chữ ruach/pneuma thì nó luôn chỉ cùng một đối tượng.
—
3️⃣. ĐỘNG VẬT CŨNG CÓ “KHÍ CỦA SỰ SỐNG”
Một chi tiết đặc biệt thường bị bỏ qua xuất hiện trong câu chuyện Đại Hồng Thủy.
Sáng Thế 7:22
נִשְׁמַת־רוּחַ חַיִּים
nishmat-ruach chayyim
có thể hiểu sát là: “hơi thở của khí sự sống.”
«“Mọi vật trên đất khô, trong lỗ mũi có hơi thở của khí sự sống, đều chết.”»
Sáng Thế 7:22
Như vậy, không chỉ con người mới có ruach của sự sống.
Các sinh vật cũng sống nhờ sinh khí.
Tuy nhiên, có một khác biệt đáng chú ý trong cách kể.
Riêng đối với Adam, Sáng Thế ký dựng nên một cảnh tượng rất cụ thể:
Đức Chúa Trời tạo con người từ đất → chính Ngài thổi vào lỗ mũi người → con người sống.
Đối với các loài vật, văn bản xác nhận chúng có khí/hơi thở của sự sống, nhưng không kể riêng cảnh Đức Chúa Trời cúi xuống và “thổi” vào chúng giống như cảnh Adam.
Những chương đầu Sáng Thế không chỉ như tường thuật nguồn gốc mà còn chứa mô hình, biểu tượng và hình bóng cho những điều về sau.
—
4️⃣. ĐỨC CHÚA TRỜI LÀ KHÍ
Jesus nói một câu cực kỳ ngắn nhưng quan trọng:
«“Đức Chúa Trời là Khí.”»
Giăng 4:24
Greek:
πνεῦμα ὁ θεός
pneuma ho theos
Rồi Jesus tiếp:
«“Những người thờ phượng Ngài phải thờ phượng trong khí và sự thật.”»
Như vậy, Đức Chúa Trời không được định nghĩa như một cơ thể vật chất bằng thịt, xương và máu giống con người.
Ngài thuộc về thực tại Khí.
Điều này giúp chúng ta hiểu một lớp nghĩa khác của từ “khí”: một hữu thể không thuộc thế giới xác thịt vẫn có thể là một chủ thể thực sự, có ý chí, lời nói và hành động.
—
5️⃣. MỘT “KHÍ” CÓ THỂ ĐỨNG TRƯỚC ĐỨC CHÚA TRỜI VÀ NÓI
1 Vua 22 cho chúng ta một hình ảnh đặc biệt rõ.
Tiên tri Micaiah thấy:
«“Yahweh ngồi trên ngai Ngài, và toàn thể đạo quân trên trời đứng bên Ngài, bên phải và bên trái.”»
Đức Chúa Trời hỏi ai sẽ dụ Ahab.
Các thành viên trong hội đồng đưa ra những phương án khác nhau.
Rồi: «“Một khí bước ra, đứng trước Yahweh và nói: ‘Tôi sẽ dụ hắn.’
Yahweh hỏi: ‘Bằng cách nào?’
Nó đáp: ‘Tôi sẽ đi ra và trở thành khí dối trá trong miệng tất cả các tiên tri của hắn.’”»
1 Vua 22:19–22
Hãy chú ý:
Khí này bước ra.
Khí này đứng trước Yahweh.
Khí này nghe câu hỏi.
Khí này trả lời.
Khí này đưa ra kế hoạch.
Khí này được sai đi.
Do đó, “khí” ở đây rõ ràng không đơn giản là một luồng gió hay năng lượng vô tri.
Nó được trình bày như một chủ thể thuộc đạo quân thiên giới, dưới quyền Đức Chúa Trời.
Điều này rất quan trọng khi đọc Khải Huyền.
—
6️⃣. “BẢY KHÍ” ĐỨNG TRƯỚC NGAI ĐỨC CHÚA TRỜI
Khải Huyền mở đầu:
«“Ân điển và bình an cho các ngươi từ Đấng hiện có, đã có và đang đến, và từ bảy Khí ở trước ngai Ngài.”»
Khải Huyền 1:4
Và:
«“Bảy mắt ấy là bảy Khí của Đức Chúa Trời được sai đi khắp đất.”»
Khải Huyền 5:6
Cách mô tả này rất đáng chú ý:
Bảy Khí ở trước ngai.
Bảy Khí thuộc về Đức Chúa Trời.
Bảy Khí được sai đi khắp đất.
Điều này tạo một sự tương đồng đáng suy nghĩ với 1 Vua 22: một triều đình thiên giới đứng trước Đức Chúa Trời, và những thành viên trong thế giới linh có thể được Ngài sai đi.
Theo cách đọc này, “bảy Khí” có thể được hiểu không phải là Đức Chúa Trời bị chia thành bảy phần, mà là bảy hữu thể/quyền lực thuộc thế giới linh đứng dưới quyền Ngài và thi hành công việc Ngài giao.
Nhưng văn bản chắc chắn phân biệt:
Đấng ngồi trên ngai
và
bảy Khí ở trước ngai Ngài.
—
7️⃣. VẬY “KHÍ” KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI “ĐỨC CHÚA TRỜI”
Đây chính là điểm quan trọng.
Đức Chúa Trời là Khí.
Nhưng điều đó không có nghĩa rằng:
mọi khí đều là Đức Chúa Trời.
Tương tự:
Con người là sinh vật sống, nhưng không phải mọi sinh vật sống đều là cùng một người.
Kinh Thánh có:
Khí của Yahweh
khí khôn ngoan
khí hiểu biết
khí lo liệu
khí sức mạnh
khí dối trá
bảy Khí của Đức Chúa Trời
và cả:
khí của chính con người.
Vì vậy, phải xác định ruach/pneuma đang được dùng theo nghĩa nào trong từng văn cảnh.
—
8️⃣. CON NGƯỜI CŨNG CÓ “KHÍ” CỦA CHÍNH MÌNH
Kinh Thánh còn sử dụng ruach cho chính đời sống nội tâm của con người.
Ví dụ rất rõ là “khí ghen tuông”:
«“Nếu khí ghen tuông đến trên người chồng và người ấy ghen với vợ mình…”»
Dân Số 5:14
Hebrew:
רוּחַ־קִנְאָה
ruach-qin’ah
= khí ghen tuông.
Ở đây không nhất thiết phải hiểu rằng một “thiên sứ Ghen Tuông” từ trời nhập vào người đàn ông.
Ngay văn cảnh cho phép hiểu ruach như trạng thái tinh thần, cảm xúc hoặc động lực nội tâm đang chi phối con người.
Bởi vậy, nhiều bản dịch hiện đại dịch nó đơn giản thành “cảm giác ghen tuông”.
Kinh Thánh cũng dùng ruach theo những cách tương tự:
“khí bị tổn thương/tan vỡ” — Châm Ngôn 15:13; 17:22.
“khí kiêu ngạo” — Châm Ngôn 16:18.
“người chậm khí” đối lập với người nóng nảy — Châm Ngôn 14:29.
khí của Pharaoh bị xao động — Sáng Thế 41:8.
khí của Jacob sống lại khi nghe Yoseph còn sống — Sáng Thế 45:27.
Ở những trường hợp này, “khí” gần với cái chúng ta gọi là:
tinh thần, tâm trạng, ý chí, cảm xúc, khí chất, trạng thái nội tâm.
Chính vì thế các bản dịch Việt Nam thường không dịch tất cả thành chữ “khí”, mà chuyển thành “tâm thần”, “tinh thần”, “lòng”, “tâm trí”, “cảm xúc”…
Nhưng khi trở lại nguyên ngữ, ta phát hiện nhiều trường hợp trong số đó vẫn là cùng một chữ:
רוּחַ — RUACH.
—
9️⃣. MỘT CHỮ “KHÍ” — NHƯNG NHIỀU TẦNG NGHĨA
Như vậy, có thể hình dung hệ thống này thành nhiều tầng:
ĐỨC CHÚA TRỜI
→ chính Ngài là Khí.
THẾ GIỚI LINH
→ có những hữu thể được gọi là khí, có thể đứng trước Đức Chúa Trời, nói, lựa chọn và được sai đi.
KHÍ TỪ ĐỨC CHÚA TRỜI BAN CHO CON NGƯỜI
→ khí sự sống, khôn ngoan, hiểu biết, lo liệu, sức mạnh, tri thức…
KHÍ SỰ SỐNG TRONG SINH VẬT
→ con người và các loài vật đều được mô tả có khí/hơi thở của sự sống.
KHÍ CỦA CHÍNH CON NGƯỜI
→ tinh thần, ý chí và trạng thái nội tâm: khí ghen tuông, khí tan vỡ, khí kiêu ngạo, khí bị xao động…
Do đó, chữ “Khí” không tự nó cho biết đang nói về ai hay điều gì.
Phải hỏi:
Khí từ đâu đến?
Khí thuộc về ai?
Khí đang ở trong ai?
Khí có hành động như một chủ thể hay chỉ mô tả trạng thái của một người?
Khí được Đức Chúa Trời ban, sai đi, hay phát sinh trong đời sống nội tâm của con người?
Đó có lẽ là chìa khóa để đọc những đoạn tưởng như dùng cùng một chữ nhưng thực ra đang nói về những tầng thực tại rất khác nhau.
Và từ đây xuất hiện một điều rất thú vị:
Con người được dựng nên từ đất, nhưng sự sống của nó đến từ hơi thở của Đức Chúa Trời.
Con người cũng là Khí, nhưng ở trong giới hạn của Thể Xác.