JEZEBEL VÀ PHAO-LÔ — MỘT MÔ-TÍP CÓ ĐANG LẶP LẠI?
Trong Khải Huyền, Jesus quở trách hội chúng tại Thyatira:
«“Nhưng điều Ta trách ngươi, ấy là ngươi dung cho Jezebel, người nữ ấy xưng mình là tiên tri, dạy dỗ và phỉnh phờ các tôi tớ Ta, khiến họ phạm tà dâm và ăn của cúng thần tượng.”
— Khải Huyền 2:20»
Tại sao cái tên Jezebel lại xuất hiện?
Nếu đây là một danh xưng mang tính biểu tượng, người đọc được kéo trở lại câu chuyện Jezebel trong sách Các Vua.
Và khi đặt mô-típ Jezebel bên cạnh câu chuyện của Saul/Phao-lô, xuất hiện một chuỗi tương đồng đáng chú ý.
—
1. JEZEBEL BẮT GIẾT NHỮNG NGƯỜI CỦA YHWH — SAUL BẮT BỚ NHỮNG NGƯỜI THEO JESUS
Jezebel tìm cách tiêu diệt các ngôn sứ của YHWH:
«“Jezebel giết các tiên tri của YHWH…”
— 1 Vua 18:4»
Sau đó nàng còn thề lấy mạng Eliyah:
«“Nguyện các thần đãi ta cách nặng nề… nếu… ta không làm cho mạng sống ngươi như mạng sống của một trong chúng nó.”
— 1 Vua 19:2»
Saul cũng xuất hiện với hình ảnh một kẻ bắt bớ và tìm giết những người thuộc về Jesus:
«“Còn Saul cứ hăm dọa và chém giết môn đồ của Chúa…”
— Công vụ 9:1»
Hai câu chuyện đều bắt đầu với một hình ảnh đáng chú ý:
những người thuộc về Đức Chúa Trời bị truy đuổi, còn Jezebel/Saul đứng về phía sự bắt bớ ấy.
—
2. JEZEBEL MUỐN GIẾT “YHWH LÀ ĐỨC CHÚA TRỜI”
Người Jezebel đặc biệt muốn giết là Eliyah. Tên Eliyahu — אֵלִיָּהוּ mang lời tuyên xưng: “Đức Chúa Trời của tôi là YHWH.”
Sau cuộc đối đầu trên Carmel, dân chúng tuyên xưng:
«“YHWH là Đức Chúa Trời! YHWH là Đức Chúa Trời!”
— 1 Vua 18:39»
Ngay sau đó, Jezebel thề giết Eliyah.
Vì vậy, về mặt văn chương, Jezebel trở thành kẻ chống lại chính tiếng nói tuyên xưng: YHWH LÀ ĐỨC CHÚA TRỜI.
Còn Saul?
Jesus hỏi ông:
«“Saul, Saul, sao ngươi bắt bớ Ta?”
— Công vụ 9:4»
Saul tưởng mình đang chống lại một nhóm người. Nhưng theo lời Jesus, việc Saul làm với họ được tính là bắt bớ chính Jesus.
Jesus chính là Elyah đến lần 2.
—
3. JEZEBEL DÙNG QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ ĐỂ GIẾT — SAUL CŨNG XIN VĂN THƯ TRAO QUYỀN
Jezebel không tự mình ném đá Naboth.
Nàng sử dụng quyền lực của vua:
«“Nàng nhân danh Ahab viết thư và đóng ấn của vua…”
— 1 Vua 21:8»
Sau đó nàng ra lệnh làm giả nhân chứng, kết án Naboth và giết ông.
Saul cũng không chỉ hành động với tư cách cá nhân.
Ông đến gặp thầy tế lễ thượng phẩm:
«“Xin người những bức thư gửi cho các nhà hội tại Damascus, để nếu gặp người nào thuộc Đạo… thì bắt trói giải về Jerusalem.”
— Công vụ 9:2»
Mô-típ tương đồng:
quyền lực → văn thư → bắt người → đưa đến sự xét xử/bắt bớ.
Jezebel có thư mang ấn vua.
Saul có thư trao quyền từ thầy tế lễ thượng phẩm.
—
4. JEZEBEL LIÊN HỆ VỚI THỊT CÚNG THẦN TƯỢNG — PHAO-LÔ CŨNG BÀN VỀ VIỆC ĂN
Đây là điểm đặc biệt đáng chú ý khi đọc Khải Huyền 2.
Jezebel trong Khải Huyền bị cáo buộc:
«“Dạy dỗ và phỉnh phờ các tôi tớ Ta… ăn thịt cúng thần tượng.”
— Khải Huyền 2:20»
Trong các thư mang tên Phao-lô, vấn đề ăn thịt đã được dâng cho thần tượng cũng xuất hiện.
Phao-lô viết:
«“Nếu có người chẳng tin mời anh em… hãy ăn mọi thứ người ta dọn trước mặt, đừng vì lương tâm mà hỏi han gì. Song nếu có ai nói với anh em rằng: Cái nầy đã dâng làm của cúng.
— 1 Cô-rinh-tô 10:27-28»
Tại sao Khải Huyền lên án mạnh việc “ăn của cúng thần tượng”, trong khi Phao-lô lại cho phép ăn trong một số hoàn cảnh?
—
5. JEZEBEL “DẠY DỖ VÀ PHỈNH PHỜ” — VẤN ĐỀ CỦA NHỮNG NGƯỜI TỰ XƯNG CÓ THẨM QUYỀN
Khải Huyền không chỉ nói Jezebel phạm tội.
Điểm nguy hiểm là nàng:
“xưng mình là tiên tri”
và:
“dạy dỗ và phỉnh phờ các tôi tớ Ta.”
Tức là sự lừa dối xuất hiện dưới hình thức thẩm quyền thuộc linh.
Điều này khiến câu hỏi về Phao-lô càng đáng chú ý, bởi chính Phao-lô nhiều lần phải bảo vệ thẩm quyền của mình:
«“Phao-lô, làm sứ đồ, chẳng phải bởi loài người, cũng chẳng nhờ một người nào…”
— Ga-la-ti 1:1»
«“Tôi tưởng mình chẳng thua kém các sứ đồ tối cao kia chút nào.”
— 2 Cô-rinh-tô 11:5»
Và ông tuyên bố Tin Lành mình rao giảng:
«“Tôi không nhận và cũng không học Tin Lành đó từ một người nào, nhưng bởi sự mặc khải của Jesus Christ.”
— Ga-la-ti 1:12»
Vấn đề vì vậy trở thành:
Một người tự tuyên bố mình nhận thẩm quyền bởi mặc khải phải được kiểm chứng bằng điều gì?
Danh xưng?
Thị kiến?
Hay lời Đức Chúa Trời đã phán trước đó?
—
6. JEZEBEL CƯỚP VƯỜN NHO
Câu chuyện Naboth có một chi tiết rất mạnh.
Naboth từ chối giao cơ nghiệp tổ phụ:
«“Nguyện YHWH cấm tôi giao cho vua cơ nghiệp của tổ phụ tôi.”
— 1 Vua 21:3»
Jezebel dùng lời chứng giả giết Naboth. Sau đó Ahab chiếm lấy vườn nho.
Về mặt biểu tượng, đây là một mô-típ đáng suy nghĩ:
Người giữ cơ nghiệp của tổ phụ bị giết — rồi kẻ khác bước vào chiếm lấy vườn nho.
Về hình ảnh ẩn dụ, “trái cây do Thiên Chúa trông” bị giết, vườn nho của người đó bị cướp.
(Nabot (trái cây) người Jezreel (Thiên Chúa trồng))
Nếu đặt bên cạnh các tranh luận thời các sứ đồ về Torah, Israel, dân ngoại và cơ nghiệp, câu chuyện Jezebel trở thành một lời cảnh báo rất mạnh:
Có phải Jezebel hay đang loại bỏ người giữ cơ nghiệp rồi chiếm vườn nho cho một hệ thống khác?
—
7. NHƯNG NHỮNG ĐIỂM SONG SONG VẪN ĐÁNG CHÚ Ý
Jezebel lịch sử:
Giết các ngôn sứ của YHWH.
Saul:
Bắt bớ và tham dự vào cuộc đàn áp những người theo Jesus.
—
Jezebel:
Thề giết Eliyah — “YHWH là Đức Chúa Trời.”
Saul:
Bắt bớ những người làm chứng cho Jesus đến mức Jesus hỏi:
“Sao ngươi bắt bớ Ta?”
—
Jezebel:
Dùng thư và ấn của vua để thực hiện cuộc đàn áp.
Saul:
Xin thư trao quyền để bắt những người thuộc Đạo.
—
Jezebel trong Khải Huyền:
Bị cáo buộc dạy dỗ các tôi tớ ăn của cúng thần tượng.
Phao-lô:
Dạy rằng trong một số hoàn cảnh người tin có thể ăn thịt có khả năng từng liên hệ đến thần tượng, miễn không tham dự việc thờ thần tượng.
—
Jezebel:
Giết Naboth rồi chiếm vườn nho/cơ nghiệp tổ phụ.
Câu hỏi đặt ra với Phao-lô:
Những giáo huấn của ông về Torah, Israel và dân ngoại bảo tồn cơ nghiệp đã được giao — hay làm thay đổi cách người ta hiểu cơ nghiệp ấy?
—
Và đây có lẽ mới là câu hỏi quan trọng nhất.
Khải Huyền không bảo người đọc tin một người chỉ vì người ấy xưng mình có thẩm quyền thuộc linh.
Ngược lại, chính Khải Huyền cảnh báo về một người:
«“XƯNG MÌNH LÀ TIÊN TRI.”»
Nhưng lại:
«“DẠY DỖ VÀ PHỈNH PHỜ CÁC TÔI TỚ TA.”»
Vì vậy, câu hỏi không nên chỉ là:
“Phao-lô có nói mình được mặc khải không?”
Mà phải là:
NHỮNG GÌ PHAO-LÔ DẠY CÓ ĐỒNG NHẤT VỚI YHWH VÀ NHỮNG GÌ JESUS ĐÃ DẠY HAY KHÔNG?
Nếu đồng nhất — sự tương đồng với Jezebel chỉ là những điểm bề mặt.
Nhưng nếu có thể chứng minh rằng một giáo huấn dẫn người ta rời khỏi điều YHWH đã truyền, thì sự tương đồng ấy trở thành một vấn đề nghiêm trọng hơn rất nhiều.
Bởi Jezebel không xuất hiện như một người công khai nói:
“Ta chống Đức Chúa Trời.”
Điều nguy hiểm của hình tượng Jezebel trong Khải Huyền chính là:
Nàng ở giữa cộng đồng của những người tin,
xưng mình có thẩm quyền thuộc linh,
dạy các tôi tớ,
và nhân danh sự dạy dỗ ấy dẫn họ đi sai đường.
Đó chính là lý do cái tên JEZEBEL trở thành một lời cảnh báo.