ISRAEL — ĐẠO QUÂN ĐƯỢC YHWH DẪN ĐI
Khi nhớ về cuộc Xuất Hành, ta thường hình dung Israel là một đoàn dân vừa thoát khỏi cảnh nô lệ, đi qua hoang địa và ở trong những chiếc lều tạm. Nhưng Torah còn dùng một cách gọi đáng chú ý: các đạo quân của YHWH.
Cách gọi ấy mở ra một đường dây xuyên suốt: YHWH đưa dân ra khỏi Ai Cập, sắp xếp họ để tiến về đất hứa, đi trước họ trong cuộc chiến; về sau, Mi-chê dùng hình ảnh con gái Zion đứng dậy đập lúa để nói về việc các dân bị phán xét.
—
1️⃣ RA KHỎI AI CẬP — “CÁC ĐẠO QUÂN CỦA YHWH”
Ngay trước cuộc Xuất Hành, YHWH phán với Moses và Aaron:
> “Hãy đem con cái Israel ra khỏi đất Ai Cập theo các đạo quân của họ.”
— Xuất Ê-díp-tô 6:26
Và khi cuộc Xuất Hành xảy ra:
> “Chính ngày ấy, tất cả các đạo quân của YHWH ra khỏi đất Ai Cập.”
— Xuất Ê-díp-tô 12:41
Điều gây chú ý là dân Israel được gọi một đạo quân. Nhung họ không tự đánh thắng Pharaoh để tự giải phóng mình. Chính YHWH đã đưa họ ra.
Ở biển, khi quân Ai Cập đuổi đến, Moses nói:
> “YHWH sẽ chiến đấu cho các ngươi; còn các ngươi hãy yên lặng.”
— Xuất Ê-díp-tô 14:14
Vậy Israel là “đạo quân của YHWH” trước hết vì họ thuộc về Ngài và đi theo sự dẫn dắt của Ngài.
Chiến thắng đầu tiên của cuộc Xuất Hành đến từ việc YHWH chiến đấu cho dân, chứ không đến từ sức mạnh của dân.
—
2️⃣ TRONG HOANG ĐỊA — SẮP XẾP ĐỘI NGŨ
YHWH truyền kiểm kê những người nam từ hai mươi tuổi trở lên, có thể RA TRẬN, theo từng chi phái (Dân Số 1:2–3).
Khi nhổ trại, dân cũng lên đường theo đội ngũ của mình (Dân Số 10:11–28).
Nhưng giữa đoàn dân ấy còn có Hòm Giao Ước. Mỗi khi Hòm khởi hành, Moses nói:
> “Hỡi YHWH, xin đứng dậy! Nguyện những kẻ thù Ngài bị phân tán.”
— Dân Số 10:35
Đoàn dân có chi phái, đội ngũ và người có thể chiến đấu.
Tuy nhiên, lời Moses khi Hòm khởi hành đặt trọng tâm ở YHWH đứng dậy và kẻ thù của Ngài phải chạy trốn.
—
3️⃣ VÀO ĐẤT HỨA — YHWH ĐI TRƯỚC
Đến Phục truyền 31, Moses biết mình sẽ không cùng dân vượt sông Jordan. Ông nói:
> “Chính YHWH, Elohim của ngươi, sẽ vượt qua trước mặt ngươi. Ngài sẽ tiêu diệt các dân ấy trước mặt ngươi… Joshua sẽ vượt qua trước mặt ngươi.”
— Phục truyền 31:3
Có hai vai trò được đặt cạnh nhau: Joshua dẫn dân vượt qua Jordan; còn YHWH là Đấng đi trước và quyết định kết quả cuộc chiến.
Moses nhắc đến Sihon và Og, là hai vua Israel đã đánh bại khi YHWH trao họ vào tay dân,
rồi dặn Israel làm theo những điều ông đã truyền (31:4–5).
Ông bảo toàn dân mạnh mẽ, can đảm, vì YHWH sẽ đi cùng và không bỏ họ (31:6).
Nghĩa là trong trận chiến vào đất hứa, Israel vẫn là quân đội dưới quyền của YHWH. Họ cần mạnh mẽ, can đảm. Còn chiến thắng thì YHWH sẽ trao cho họ.
Đây là điểm cần giữ khi nói Israel là quân đội: dân phải tiến bước và vâng lời, nhưng họ không được xem sức mình là nguồn bảo đảm chiến thắng.
—
4️⃣ MI-CHÊ 4 — ZION ĐỨNG DẬY ĐẬP LÚA
Nhiều thế hệ sau, Mi-chê đưa hình ảnh chiến thắng sang một khung cảnh tiên tri.
Các dân tụ họp chống Zion và muốn thấy Zion bị làm ô uế (Mi-chê 4:11). Nhưng bản văn đổi hướng:
> “Họ không biết những ý định của YHWH… Ngài đã gom họ lại như những bó lúa vào sân đập.”
— Mi-chê 4:12
Rồi YHWH phán:
> “Hãy đứng dậy và đập, hỡi con gái Zion! Vì Ta sẽ làm sừng ngươi thành sắt, móng ngươi thành đồng; ngươi sẽ nghiền nát nhiều dân.”
— Mi-chê 4:13
Ở đây, YHWH là Đấng gom các dân đến sân đập, còn con gái Zion là người được Ngài truyền đứng dậy đập lúa.
Hình ảnh “sừng sắt, móng đồng” diễn tả sức mạnh được ban cho Zion; chiến lợi phẩm cuối câu được dâng cho YHWH, Chúa của toàn đất.
➡️ Zion là công cụ YHWH dùng trong cảnh phán xét ấy.
—
5️⃣ TÓM LẠI
Đặt các đoạn cạnh nhau, ta thấy một mạch rõ ràng:
Xuất Ê-díp-tô 12: Israel ra khỏi Ai Cập với tên gọi “các đạo quân của YHWH”.
Dân Số: dân được sắp xếp theo chi phái để tiến đi; khi Hòm khởi hành, Moses cầu YHWH đứng dậy khiến kẻ thù tan tác.
Phục truyền 31: Joshua dẫn dân, nhưng YHWH đi trước, ở cùng và không bỏ họ.
Mi-chê 4: trong viễn cảnh tiên tri, YHWH gom các dân, rồi truyền Zion đứng dậy đập lúa.
Israel là quân đội của YHWH không có nghĩa Israel tự nắm quyền phán xét các dân.
Những bản văn này liên tục đặt quyền chủ động nơi YHWH: Ngài đưa dân ra, Ngài đi trước, Ngài quyết định cuộc chiến; khi Zion hành động trong lời tiên tri của Mi-chê, chính Ngài là Đấng đã gom các dân và ban sức mạnh cho Zion.