Con người và động vật
giống và khác nhau theo Kinh Thánh
Nhiều người cho rằng chỉ con người mới có “linh hồn” còn động vật thì không. Tuy nhiên, nếu khảo sát nguyên ngữ Hê-bơ-rơ, Kinh Thánh cho thấy bức tranh có nhiều điểm thú vị hơn.
1. Cả con người và động vật đều là nephesh
Lần đầu tiên Kinh Thánh dùng từ nephesh (נֶפֶשׁ) đối với sinh vật sống là cho động vật.
“Đức Chúa Trời phán: ‘Nước hãy sinh ra dồi dào các sinh vật sống (nephesh chayyah), và chim hãy bay trên mặt đất, ngang khoảng không của bầu trời.'”
— Sáng Thế Ký 1:20
Tiếp đó:
“Đất hãy sinh ra các sinh vật sống (nephesh chayyah) tùy theo loài…”
— Sáng Thế Ký 1:24
Khi tạo dựng con người, Kinh Thánh cũng dùng đúng cụm từ ấy:
“YHWH Elohim nắn nên con người từ bụi đất, hà vào lỗ mũi người nishmat chayyim (נִשְׁמַת חַיִּים – hơi thở của sự sống), và con người trở nên một nephesh chayyah.”
— Sáng Thế Ký 2:7
Như vậy, cả động vật và con người đều được gọi là nephesh chayyah.
2. Con người được ban nishmat chayyim
Điểm đặc biệt khi tạo dựng con người là YHWH:
“…hà vào lỗ mũi người nishmat chayyim.”
Điều đáng chú ý là nishmat chayyim không phải là kết quả cuối cùng. Kết quả của hành động ấy là:
“…con người trở nên một nephesh chayyah.”
Hay nói cách khác: bụi đất + nishmat chayyim = nephesh chayyah.
Đây là điều văn bản nói trực tiếp.
3. Động vật có nishmat không?
Đây là điểm thường gây tranh luận.
Nhiều người cho rằng chỉ con người mới có nishmat, vì Sáng Thế Ký 2:7 chỉ nói về A-đam.
Tuy nhiên, trong câu chuyện nước lụt, Kinh Thánh mô tả:
“Mọi xác thịt đều chết: chim, gia súc, thú vật, mọi loài bò sát trên đất và mọi người. Mọi loài có nishmat ruach chayyim (נִשְׁמַת רוּחַ־חַיִּים – hơi thở của thần khí sự sống) trong lỗ mũi, tức mọi loài ở trên đất khô, đều chết. Ngài hủy diệt mọi sinh vật trên mặt đất, từ loài người đến súc vật, loài bò sát và chim trời.” — Sáng Thế Ký 7:21-23
Xét theo mạch văn, câu 22 đang mô tả chính nhóm đối tượng đã được liệt kê ở câu 21. Vì vậy, cách đọc tự nhiên nhất là cụm “nishmat ruach chayyim” áp dụng cho toàn bộ sinh vật sống trên đất khô, chứ không chỉ riêng con người.
4. Cả người và động vật đều có ruach
Kinh Thánh nói rõ:
“Điều xảy đến cho con người cũng xảy đến cho loài vật… như loài này chết thế nào thì loài kia cũng chết như vậy; tất cả đều có cùng một ruach.”
— Truyền Đạo 3:19
Đây là câu khẳng định trực tiếp rằng cả người và động vật đều có ruach.
5. Mối liên hệ giữa nishmat, ruach và nephesh
Ba thuật ngữ này có liên hệ với nhau nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa.
- Neshamah / Nishmat (נְשָׁמָה / נִשְׁמַת): hơi thở.
- Ruach (רוּחַ): thần khí, hơi thở, gió.
- Nephesh (נֶפֶשׁ): sinh mạng, sinh vật sống.
Trong Sáng Thế Ký 2:7:
bụi đất + nishmat chayyim → con người trở nên nephesh chayyah.
Trong Sáng Thế Ký 7:22:
nishmat ruach chayyim (hơi thở của thần khí sự sống)
cho thấy tác giả đặt nishmat và ruach trong cùng một cụm từ.
Đến Truyền Đạo 3:19, tác giả khẳng định người và động vật đều có cùng một ruach.
Điều đó cho thấy ba thuật ngữ này có liên hệ rất gần với nhau trong việc mô tả sự sống, nhưng mỗi từ vẫn có sắc thái riêng.
6. Vậy con người khác động vật ở điểm nào?
Điểm khác biệt không nằm ở việc một bên có nephesh hay ruach còn bên kia thì không.
Theo Kinh Thánh, con người khác động vật vì:
a. Được tạo theo hình tượng của Elohim
Sáng Thế Ký 1:26–27
“(26) Đức Chúa Trời phán: ‘Chúng ta hãy làm nên loài người theo hình tượng chúng ta, theo sự giống như chúng ta; và chúng sẽ quản trị cá biển, chim trời, gia súc, toàn thể đất và mọi loài bò trên đất.’
(27) Đức Chúa Trời sáng tạo loài người theo hình tượng Ngài; Ngài sáng tạo người theo hình tượng Đức Chúa Trời; Ngài sáng tạo họ có nam và nữ.”
b. Được giao quyền cai quản tạo vật
Sáng Thế Ký 1:28
“Đức Chúa Trời ban phước cho họ và phán với họ: ‘Hãy sinh sôi, gia tăng nhiều, làm cho đầy dẫy đất và phục nó; hãy quản trị cá biển, chim trời và mọi sinh vật bò trên đất.'”
c. Chịu trách nhiệm trước luật pháp của YHWH
Ngay từ vườn Ê-đen, con người đã được ban một mệnh lệnh và phải chịu trách nhiệm nếu vi phạm:
Sáng Thế Ký 2:16–17
“(16) YHWH Elohim truyền lệnh cho con người rằng: ‘Ngươi được tự do ăn mọi cây trong vườn;
(17) nhưng về cây biết điều thiện và điều ác thì ngươi không được ăn, vì ngày nào ngươi ăn, chắc chắn ngươi sẽ chết.'”
Sau khi A-đam vi phạm:
Sáng Thế Ký 3:17
“Ngài phán với A-đam: ‘Vì ngươi đã nghe theo lời vợ ngươi và ăn trái cây mà Ta đã truyền rằng: Ngươi không được ăn, nên đất bị rủa sả vì ngươi…'”
Điều này cho thấy con người phải chịu trách nhiệm trước mệnh lệnh của YHWH.
Nếu muốn dùng một câu mang tính nguyên tắc hơn, có thể dùng:
Phục Truyền Luật Lệ Ký 30:19–20
“Ta đã đặt trước mặt các ngươi sự sống và sự chết, sự chúc phước và sự rủa sả. Vậy hãy chọn sự sống… yêu kính YHWH Đức Chúa Trời ngươi, vâng theo tiếng Ngài và gắn bó với Ngài…”
d. Được hứa về sự sống lại và sự phán xét
Đa-ni-ên 12:2
“Nhiều người ngủ trong bụi đất sẽ thức dậy; kẻ thì để được sự sống đời đời, kẻ thì để chịu sỉ nhục và sự khinh ghét đời đời.”
Giăng 5:28–29
“(28) Đừng lấy làm lạ về điều này, vì giờ đến khi mọi người trong các mồ mả sẽ nghe tiếng Ngài,
(29) và sẽ đi ra: ai làm điều lành thì sống lại để được sự sống; ai làm điều dữ thì sống lại để bị xét đoán.”
7. Kết luận
Nếu chỉ dựa trên văn bản Kinh Thánh:
- Cả con người và động vật đều được gọi là nephesh.
- Cả con người và động vật đều có ruach, nishmat
- Cả hai khi chết thì thân xác trở về bụi đất.
Sự khác biệt căn bản giữa con người và động vật không nằm ở việc một bên có “linh hồn” còn bên kia không, mà nằm ở địa vị, trách nhiệm và mục đích mà YHWH đã giao cho con người trong công trình sáng tạo.