YOM KIPPUR — HAI CON DÊ
MỘT CON CHO YHWH, MỘT CON CHO AZAZEL
Trong nghi thức Yom Kippur, có một hình ảnh rất đặc biệt:
Hai con dê được đem đến trước mặt YHWH.
Nhưng chúng không có cùng một kết cục.
—
1️⃣ HAI CON DÊ — NHƯNG HAI SỐ PHẬN
«“Aaron sẽ bắt hai con dê đực và đặt chúng trước mặt YHWH, tại cửa Lều Hội Kiến.
Aaron sẽ bắt thăm cho hai con dê: một thăm cho YHWH, và một thăm cho Azazel.”»
— Lê-vi 16:7–8
Hai con đều được đưa trước mặt YHWH.
Sau đó mới bắt thăm để phân định.
Aaron không tự lựa chọn con nào.
Thăm là để hỏi ý kiến YHWH, YHWH quyết định vai trò của chúng.
—
2️⃣ CON THỨ NHẤT — “CHO YHWH”
«“Aaron sẽ dâng con dê trúng thăm cho YHWH và dùng nó làm lễ vì tội.”»
— Lê-vi 16:9
Con dê này bị giết.
Sau đó Aaron lấy huyết của nó đem vào phía trong màn:
«“Người sẽ giết con dê làm lễ vì tội cho dân, đem huyết nó vào phía trong màn… và rảy huyết trên kapporet và phía trước kapporet.”»
— Lê-vi 16:15
Huyết này được dùng để làm kaphar cho Nơi Thánh:
«“Người sẽ làm kaphar cho Nơi Thánh, vì những sự ô uế của con cái Israel, vì những sự vi phạm của họ, tức mọi tội lỗi của họ…”»
— Lê-vi 16:16
Như bài trước chúng ta đã thấy:
Nơi Thánh
→ Lều Hội Kiến
→ bàn thờ
đều phải được xử lý vì sự ô uế của Israel.
Vì vậy vai trò nổi bật của con dê thứ nhất là:
CHẾT → HUYẾT → ĐƯỢC ĐEM VÀO → KAPHAR, LÀM SẠCH NƠI THÁNH.
—
3️⃣ CON THỨ HAI — KHÔNG BỊ GIẾT
Con dê trúng thăm cho Azazel lại hoàn toàn khác:
«“Nhưng con dê trúng thăm cho Azazel sẽ được đặt sống trước mặt YHWH, để làm kaphar trên/nơi nó, rồi sai nó đi đến Azazel vào vùng hoang địa.”»
— Lê-vi 16:10
Điểm rất đáng chú ý: Nó phải còn sống. Nó cũng được KAPHAR.
Chỉ sau khi Aaron đã hoàn tất việc kaphar cho Nơi Thánh, Lều Hội Kiến và bàn thờ, con dê sống mới được đưa đến.( Lê-vi 16:20)
—
4️⃣ AARON ĐẶT CẢ HAI TAY LÊN ĐẦU CON DÊ SỐNG
«“Aaron sẽ đặt hai tay mình trên đầu con dê sống và xưng trên nó mọi “avon” của con cái Israel, mọi “pesha” của họ, tức mọi “chatta’ah” của họ; người sẽ đặt chúng trên đầu con dê…”»
— Lê-vi 16:21
Ở đây xuất hiện ba nhóm từ:
🔸️ avon — gian ác/lỗi, cũng có thể mang ý hậu quả hay trách nhiệm của lỗi.
🔸️ pesha — sự vi phạm, phản nghịch.
🔸️ chatta’ah — tội lỗi/sự phạm tội.
Không chỉ một loại lỗi.
Văn bản nhấn mạnh:
**MỌI avon
+ MỌI pesha
+ MỌI chatta’ah**
được xưng trên con dê sống.
Và Torah nói:
«“người sẽ đặt chúng trên đầu con dê.”»
Đây là hình ảnh chuyển từ:
MỌI TỘI CỦA DÂN → ĐẦU CON DÊ.
—
5️⃣ CON DÊ “MANG” TỘI ĐI
Sau khi tội lỗi được đặt trên nó:
«“Con dê sẽ mang (“nasa”) trên mình mọi “avon” của họ đến một vùng đất bị cắt biệt; người ấy sẽ thả con dê ra trong vùng hoang địa.”»
— Lê-vi 16:22
Động từ quan trọng ở đây là:
נָשָׂא — NASA
Nghĩa cơ bản là:
nâng lên / mang / gánh / đem đi.
Vì vậy hình ảnh rất trực tiếp:
Tội của dân
↓
được xưng
↓
đặt trên đầu con dê
↓
con dê mang chúng
↓
đi khỏi cộng đồng
↓
vào vùng hoang địa.
Con dê thứ hai không đem huyết vào Nơi Thánh.
Nó đem tội đi ra ngoài.
—
6️⃣ HAI CON DÊ — HAI CHUYỂN ĐỘNG NGƯỢC NHAU
Đây có lẽ là điểm đẹp nhất của toàn bộ nghi thức.
🩸 CON CHO YHWH
bị giết
↓
huyết được lấy
↓
đem VÀO phía trong màn
↓
đến Nơi Thánh
↓
kaphar vì sự ô uế của Israel
Trong khi đó:
🐐 CON CHO AZAZEL
được giữ sống
↓
tội được đặt trên đầu nó
↓
nó MANG tội
↓
đi RA khỏi cộng đồng
↓
vào vùng hoang địa.
Một chuyển động: HUYẾT ĐI VÀO.
Một chuyển động: TỘI ĐI RA.
Hai con dê vì thế:
Chúng thể hiện hai mặt khác nhau của nghi thức Yom Kippur.
—
7️⃣ NGƯỜI DẪN DÊ CŨNG TRỞ NÊN Ô UẾ
Có một chi tiết nhỏ nhưng rất đáng chú ý:
«“Người thả con dê cho Azazel phải giặt quần áo mình và tắm thân thể trong nước; sau đó mới được vào trại.”»
— Lê-vi 16:26
Người ấy vừa thực hiện một phần nghi thức Yom Kippur theo lệnh YHWH, nhưng sau khi tiếp xúc với con dê và đưa nó đi, ông vẫn phải:
**giặt áo
+ tắm nước
+ rồi mới trở lại trại.**
Điều này càng làm nổi bật hình ảnh:
Con dê đang mang thứ cần phải được đưa ra khỏi cộng đồng.
—
8️⃣ KHÔNG CHỈ “CHE PHỦ, LÀM SẠCH” — MÀ CÒN “ĐEM ĐI”
Nếu chỉ nhìn vào huyết, chúng ta thấy: KAPHAR.
Nhưng nhìn vào con dê sống, chúng ta thấy thêm một hình ảnh: NASA — MANG ĐI.
Đây là hai hình ảnh không nên nhập làm một.
Yom Kippur vừa có:
– huyết được đem vào nơi thánh
vừa có:
– tội được mang ra khỏi trại.
Một bên xử lý sự ô uế đã chạm tới Nơi Thánh.
Một bên diễn tả việc avon của dân được mang đi khỏi họ.
—
9️⃣ MỘT HÌNH ẢNH RẤT ĐẸP TRONG THI THIÊN
Ý tưởng “đem sự vi phạm đi xa” xuất hiện rất đẹp trong Thi Thiên:
«“Phương đông xa cách phương tây bao nhiêu,
Ngài khiến những “pesha” của chúng ta xa khỏi chúng ta bấy nhiêu.”»
— Thi Thiên 103:12
Hình ảnh rất tương đồng:
sự vi phạm không còn ở trên dân — nó được làm cho xa khỏi họ.
—
🌿 HAI CON DÊ — MỘT BỨC TRANH HOÀN CHỈNH
Vào Yom Kippur:
🩸 Một con chết. Huyết của nó đi VÀO.
🐐 Một con sống. Nó mang tội đi RA.
Một con liên quan trực tiếp đến: Nơi Thánh được kaphar và làm sạch.
Con kia mang: avon + pesha + chatta’ah ra khỏi cộng đồng.
Vì vậy hình ảnh Yom Kippur không dừng lại ở:
“tội được che/phủ.”
Mà còn có một hình ảnh hữu hình rất mạnh:
TỘI ĐƯỢC ĐẶT LÊN → ĐƯỢC MANG ĐI → VÀ RỜI KHỎI DÂN.
Huyết đi vào Nơi Thánh.
Tội đi ra vùng hoang địa.
Và ở giữa hai chuyển động ấy, mối quan hệ giữa YHWH — Nơi Thánh — và dân Israel được làm sạch và khôi phục.